Między efektywnością a demokracją: Wsparcie i opór wobec transformacji energetycznej i rozwiązań prosumenckich w polskich i czeskich spółdzielniach mieszkaniowych

Dekarbonizacja budynków wielorodzinnych jest kluczowa dla transformacji energetycznej Europy, jednak rola zbiorowych form zarządzania mieszkaniami w tym procesie pozostaje słabo zrozumiana. W artykule analizujemy, w jaki sposób dynamika instytucjonalna kształtuje inwestycje energetyczne w Polsce i Czechach. Wykorzystując teorię instytucjonalną oraz 61 częściowo ustrukturyzowanych wywiadów z decydentami politycznymi i przedstawicielami spółdzielni mieszkaniowych, pokazujemy, że spółdzielnie są strukturalnie umocowane tak, by wdrażać rozwiązania oparte o OZE głównie jako odgórne, technoekonomiczne projekty ukierunkowane na redukcję kosztów. Tam, gdzie dochodzi do transformacji energetycznej, zwykle przebiega ona według scentralizowanej, zorientowanej na efektywność logiki, która ogranicza głębsze zaangażowanie mieszkańców. Doświadczenia z bardziej zaawansowanymi rozwiązaniami prosumenckimi ukazują trudności w przenoszeniu zarówno odgórnych, jak i indywidualnie zorientowanych ram działania do realiów spółdzielczych, kształtowanych przez odmienne uwarunkowania prawne, organizacyjne i kulturowe. Łącząc teorię instytucjonalną z badaniami nad spółdzielczością, artykuł pokazuje, w jaki sposób zależna od ścieżki rozwoju struktura zarządzania oraz sprzeczne logiki ograniczają oddolne inicjatywy energetyczne w budynkach wielorodzinnych.