W artykule analizuję różnice w rozpowszechnieniu pracy w niepełnym wymiarze godzin między krajami Europy Środkowo-Wschodniej (CEE), które przystąpiły do Unii Europejskiej po 2004 roku, a krajami Europy Zachodniej. Estymuję indywidualne prawdopodobieństwa pracy w niepełnym wymiarze na podstawie obserwowalnych cech ekonomicznych, w tym dochodów kapitałowych oraz rynkowych płac godzinowych. O ile struktura siły roboczej oraz poziom rozwoju gospodarczego pozwalają wyjaśnić ponad połowę luki między Wschodem a Zachodem w zakresie dobrowolnej pracy na część etatu, to niewyjaśniona część tej luki wynosi 10,6 punktu procentowego w przypadku kobiet oraz 1,0 punkt procentowy w przypadku mężczyzn. Progresywność opodatkowania dochodów osobistych jest istotnym predyktorem dobrowolnej pracy w niepełnym wymiarze, lecz jej wpływ na niewyjaśnioną lukę między Wschodem a Zachodem jest ograniczony — zmniejsza ją o 0,7 punktu procentowego dla kobiet i o 0,3 punktu procentowego dla mężczyzn. Postrzegane znaczenie pracy i czasu wolnego również wykazuje istotny związek z prawdopodobieństwem pracy w niepełnym wymiarze, jednak wartości te nie tłumaczą różnic między Wschodem a Zachodem. Ponadto pracownicy zatrudnieni w pełnym wymiarze godzin w krajach CEE nie wykazują większej skłonności do pracy na część etatu niż pełnoetatowi pracownicy w Europie Zachodniej. Sugeruje to, że większe znaczenie mogą mieć różnice w normach społecznych dotyczących czasu pracy niż ograniczenia elastyczności wymiaru czasu pracy narzucane przez pracodawców. Powolne domykanie się niewyjaśnionej luki między wschodnimi a zachodnimi regionami Niemiec po ich zjednoczeniu również wspiera tezę, że dla popularności pracy na część etatu większe znaczenie mogą mieć instytucje nieformalne niż formalne.
Dziękuję Piotrowi Lewandowskiemu oraz Idze Magdzie za cenne uwagi do wcześniejszej wersji opracowania.
Badanie zostało sfinansowane w całości przez Narodowe Centrum Nauki (umowa nr. 2024/53/B/HS4/03007)