Drugie warsztaty dla interesariuszy projektu LOCATEE w Pireusie

W wydarzeniu wzięło udział 17 uczestników. Stanowiło ono okazję dla obywateli, ekspertów, naukowców i przedstawicieli samorządów do wymiany wiedzy oraz dyskusji na temat tego, w jaki sposób władze lokalne mogą skuteczniej identyfikować i wspierać gospodarstwa domowe dotknięte ubóstwem energetycznym lub zagrożone tym zjawiskiem.

Warsztaty zostały zorganizowane w ramach projektu LIFE LOCATEE, którego celem jest wzmocnienie zdolności gmin do identyfikowania, mierzenia, monitorowania i przeciwdziałania ubóstwu energetycznemu w prywatnych budynkach wielorodzinnych, przy jednoczesnym ułatwianiu wdrażania działań renowacyjnych w budynkach na rzecz gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji.

Peggy Kaloumenou, przedstawicielka gminy Pireus i koordynatorka projektu z ramienia gminy, otworzyła warsztaty i powitała uczestników. Krótko przedstawiła cele wydarzenia oraz podkreśliła znaczenie udziału zainteresowanych stron w zapewnieniu, by narzędzia i podejścia opracowane w ramach projektu LOCATEE odpowiadały praktycznym potrzebom gmin i społeczności lokalnych.

Pierwszą prezentację wygłosił dr Christos Tourkolias, ekspert z Centrum Odnawialnych Źródeł Energii i Oszczędzania Energii (CRES) oraz Krajowego Obserwatorium Ubóstwa Energetycznego. Jego wystąpienie dotyczyło krajowych ram przeciwdziałania ubóstwu energetycznemu w Grecji oraz metod obecnie stosowanych do identyfikacji i monitorowania gospodarstw domowych dotkniętych ubóstwem energetycznym.

Dr Tourkolias przedstawił kontekst polityczny ustanowiony w ramach Krajowego planu działania na rzecz walki z ubóstwem energetycznym oraz jego włączenie do Krajowego planu energetyczno-klimatycznego. Wyjaśnił, że Grecja przyjęła kompleksowe podejście łączące wymiar społeczny, gospodarczy i techniczny, aby dokładniej identyfikować gospodarstwa domowe dotknięte ubóstwem energetycznym oraz wspierać opracowywanie ukierunkowanych środków politycznych. Podkreślono zrewidowaną europejską definicję ubóstwa energetycznego, która uznaje, że zjawisko to wykracza poza niski dochód gospodarstwa domowego. Ubóstwo energetyczne wynika z wzajemnego oddziaływania wielu czynników, w tym niewystarczających dochodów rozporządzalnych, wysokich kosztów energii, niskiej efektywności energetycznej budynków mieszkalnych oraz ograniczonego dostępu do podstawowych usług energetycznych niezbędnych do utrzymania odpowiednich warunków życia. W prezentacji przedstawiono również krajową metodologię opracowaną w celu identyfikacji gospodarstw domowych dotkniętych ubóstwem energetycznym. Zamiast opierać się wyłącznie na tradycyjnych wskaźnikach opartych na dochodach, metodologia ta łączy informacje dotyczące dochodów gospodarstw domowych, uzasadnionych kosztów utrzymania, niezbędnych wydatków na energię oraz efektywności energetycznej budynków mieszkalnych. Takie podejście umożliwia bardziej kompleksową ocenę podatności na ubóstwo energetyczne oraz pozwala monitorować nasilenie tego zjawiska w różnych regionach Grecji.

Dr Tourkolias przedstawił ponadto rolę Krajowego Obserwatorium Ubóstwa Energetycznego, które wspiera systematyczne monitorowanie ubóstwa energetycznego poprzez gromadzenie i analizę wskaźników krajowych i regionalnych. Obserwatorium dostarcza danych służących opracowywaniu polityki oraz ocenia postępy w realizacji krajowych celów dotyczących ograniczania ubóstwa energetycznego. Prezentację zakończono przeglądem głównych środków politycznych zawartych w greckim planie klimatu społecznego. Łączą one działania krótkoterminowe mające na celu ochronę konsumentów znajdujących się w trudnej sytuacji z długoterminowymi interwencjami strukturalnymi, takimi jak poprawa efektywności energetycznej budynków mieszkalnych, promowanie rozwiązań w zakresie energii odnawialnej, utworzenie kompleksowych punktów doradczych oraz wzmocnienie mechanizmów informacyjnych, koordynacyjnych i monitorujących. Środki te mają na celu nie tylko złagodzenie bezpośrednich skutków ubóstwa energetycznego, ale także wyeliminowanie jego podstawowych przyczyn strukturalnych.

Drugą prezentację wygłosił Akis Apostoliotis, pracownik naukowy Laboratorium Technoekonomiki Systemów Energetycznych przy Centrum Badawczym Uniwersytetu w Pireusie. W prezentacji przedstawiono ogólne cele i podejście metodologiczne projektu LOCATEE, ze szczególnym uwzględnieniem działań realizowanych w gminie Pireus.

Akis Apostoliotis przedstawił obecną sytuację w Pireusie, w tym cechy budowlane, społeczno-ekonomiczne i energetyczne, które mogą wpływać na podatność gospodarstw domowych mieszkających w prywatnych budynkach wielorodzinnych na zagrożenia. W prezentacji podkreślono znaczenie połączenia informacji o sytuacji gospodarstw domowych z danymi dotyczącymi cech charakterystycznych oraz efektywności energetycznej zasobów budynków mieszkalnych. Przedstawiono również zastosowanie modelu Dynamic high-Resolution dEmand-sidE Management (DREEM) w ramach projektu pilotażowego w Pireusie. Model ten wykorzystano do analizy efektywności energetycznej reprezentatywnych typów mieszkań oraz do oceny potencjalnych skutków alternatywnych działań w zakresie renowacji energetycznej.

Analiza może dostarczyć dowodów na potencjalny wpływ takich działań, jak:

•    Izolacja termiczna przegród zewnętrznych budynku;

•    Wymiana lub modernizacja systemów grzewczych;

•    Instalacja wydajnych systemów pomp ciepła;

•    Poprawa wydajności ogrzewania i chłodzenia;

•    Zmniejszenie zużycia energii w gospodarstwach domowych oraz kosztów energii;

•    Poprawa warunków termicznych w pomieszczeniach.

W prezentacji omówiono ponadto, w jaki sposób informacje uzyskane dzięki analizie zasobów budowlanych w Pireusie oraz zastosowaniu modelu DREEM można włączyć do zestawu narzędzi LOCATEE. Połączenie modelowania energetycznego na poziomie budynków ze wskaźnikami społeczno-ekonomicznymi oraz wskaźnikami ubóstwa energetycznego mogłoby umożliwić zestawowi narzędzi nie tylko identyfikację gospodarstw domowych i budynków znajdujących się w trudnej sytuacji, ale także ocenę, które działania renowacyjne mogą być bardziej odpowiednie dla różnych typów mieszkań i grup mieszkańców. W tym zakresie zestaw narzędzi mógłby wspierać gminę Pireus w przejściu od identyfikacji ubóstwa energetycznego do projektowania i ustalania priorytetów ukierunkowanych działań. Na przykład mógłby pomóc służbom gminnym w identyfikacji obszarów, na których skupiają się gospodarstwa domowe znajdujące się w trudnej sytuacji, w rozpoznaniu nieefektywnych typów mieszkań oraz w zbadaniu potencjalnych korzyści energetycznych, ekonomicznych i społecznych wynikających z różnych działań renowacyjnych.

Po wystąpieniu Akisa Apostoliotisa ostatnią prezentację wygłosił Stathis Tourloukis, wolontariusz i konsultant, który przedstawił przegląd polityk, instrumentów finansowych oraz programów renowacji budynków dostępnych obecnie w Grecji (np. „Exikonomo 2026”).

Prezentacja dotyczyła istniejących systemów wsparcia mających na celu poprawę charakterystyki energetycznej budynków mieszkalnych oraz pomoc gospodarstwom domowym we wdrażaniu działań na rzecz efektywności energetycznej. W tym kontekście uczestnicy zostali poinformowani o kryteriach kwalifikowalności każdego programu, a także o systemach finansowania tych programów. W prezentacji poruszono również kwestię praktycznych trudności, z jakimi mogą borykać się gospodarstwa domowe i przedstawiciele budynków wielorodzinnych, próbując uczestniczyć w programach renowacyjnych. Trudności te mogą obejmować skomplikowane procedury administracyjne, ograniczony dostęp do jasnych i wiarygodnych informacji, niepewność co do wymogów kwalifikacyjnych, niewystarczające możliwości finansowe oraz konieczność podjęcia wspólnych decyzji przez właścicieli mieszkań.

Dyskusja wykazała, że dostępność programów finansowych nie gwarantuje automatycznie, że gospodarstwa domowe znajdujące się w trudnej sytuacji będą mogły z nich skorzystać. Gospodarstwa domowe dotknięte ubóstwem energetycznym mogą potrzebować dodatkowej pomocy technicznej, administracyjnej i finansowej, aby skutecznie uczestniczyć w programach renowacyjnych.

Gminy mogą zatem odgrywać ważną rolę pośredniczącą, informując mieszkańców o dostępnych programach, pomagając im zrozumieć kryteria kwalifikacyjne i wymagania dotyczące składania wniosków, kierując ich do odpowiedniego wsparcia technicznego oraz ułatwiając koordynację działań w budynkach wielorodzinnych.

Znaczną część warsztatów poświęcono otwartej dyskusji między obywatelami, ekspertami, badaczami oraz przedstawicielami gminy uczestniczącymi w wydarzeniu a organizacjami pozarządowymi na temat opracowania zestawu narzędzi LOCATEE oraz systemu monitorowania ubóstwa energetycznego.

Uczestnicy omówili cechy i funkcje, które powinien zawierać zestaw narzędzi, aby zmaksymalizować jego praktyczną wartość dla gminy Pireus. Podczas dyskusji podkreślono, że narzędzie powinno wspierać podejmowanie decyzji opartych na dowodach, pozostając jednocześnie przystępnym dla pracowników gminy i innych użytkowników końcowych. Wśród najważniejszych wymagań zidentyfikowanych podczas warsztatów znalazły się następujące: zestaw narzędzi powinien:

•    Prezentowanie informacji za pośrednictwem przejrzystego i przyjaznego dla użytkownika interfejsu, wraz z przejrzystą dokumentacją wskaźników, metodologii i wykorzystanych danych bazowych;

•    Integracja danych społeczno-ekonomicznych, dotyczących budynków oraz zużycia energii w celu generowania wskaźników dostosowanych do konkretnego kontekstu, służących do oceny wrażliwości energetycznej budynków i dzielnic;

•    Ujęcie wielowymiarowego charakteru ubóstwa energetycznego poprzez połączenie wielu wymiarów wrażliwości w ramach kompleksowych ram oceny;

•    Umożliwienie władzom miejskim ustalenie priorytetów w odniesieniu do budynków, dzielnic i grup ludności wymagających interwencji;

•    Wspieranie identyfikacji i oceny odpowiednich działań renowacyjnych dla różnych typów budynków mieszkalnych;

•    Zachowanie wystarczającej elastyczności, aby uwzględnić zaktualizowane zbiory danych, dodatkowe wskaźniki oraz zmieniające się priorytety polityczne.

Uczestnicy podkreślili, że zestaw narzędzi nie powinien funkcjonować wyłącznie jako techniczna baza danych ani repozytorium danych. Powinien natomiast działać jako praktyczne narzędzie wspomagające podejmowanie decyzji, które umożliwia władzom miejskim przekształcanie dostępnych danych i wyników modelowania w ukierunkowane strategie i działania.

Podkreślono również znaczenie przyjaznego dla użytkownika interfejsu. Pracownicy samorządowi powinni mieć możliwość korzystania z zestawu narzędzi bez konieczności posiadania wysoce specjalistycznej wiedzy technicznej. Jednocześnie zestaw ten powinien zapewniać wystarczający poziom szczegółowości analitycznej, aby wspierać planowanie oparte na dowodach, porównywanie alternatywnych działań oraz przejrzyste ustalanie priorytetów w odniesieniu do gospodarstw domowych i budynków znajdujących się w trudnej sytuacji. Jednym z najważniejszych wyników warsztatów było poszerzenie wiedzy uczestników na temat ubóstwa energetycznego. Chociaż początkowo kilku uczestników wskazało dochód jako główną przyczynę ubóstwa energetycznego, prezentacje i późniejsza dyskusja wykazały, że zjawisko to wynika z wzajemnego oddziaływania wielu czynników. Należą do nich dochód gospodarstwa domowego, ceny energii, stan i efektywność energetyczna mieszkania, wydajność systemów energetycznych, zapotrzebowanie gospodarstwa domowego na energię, warunki życia w pomieszczeniach oraz dostęp do wsparcia finansowego i instytucjonalnego.

Ta wielowymiarowa perspektywa może mieć szczególne znaczenie dla gmin. Metody identyfikacji oparte wyłącznie na dochodach mogą pomijać gospodarstwa domowe mieszkające w budynkach o bardzo niskiej efektywności energetycznej lub gospodarstwa, które ograniczają zużycie energii do niewystarczającego poziomu, ponieważ nie stać ich na utrzymanie akceptowalnej temperatury w pomieszczeniach.

Warsztaty dostarczyły cennych wskazówek dotyczących dalszego rozwoju zestawu narzędzi LOCATEE oraz systemu monitorowania ubóstwa energetycznego. Przyczyniły się one również do wypracowania wspólnego zrozumienia tego, w jaki sposób gminy mogą dokładniej identyfikować ubóstwo energetyczne, oceniać potrzeby gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji oraz opracowywać działania dostosowane do specyficznych cech lokalnego zasobu budowlanego i ludności.

Wydarzenie zostało zorganizowane w ramach projektu LIFE LOCATEE, współfinansowanego przez Unię Europejską w ramach programu LIFE na podstawie „Umowy o dotację nr 101167621”. Projekt jest również współfinansowany przez Zielony Fundusz.