Co ma pług do współczesnego rynku pracy – czyli badanie norm społecznych w ekonomii

26 lipca 2023
Postęp w zakresie wzmocnienia pozycji ekonomicznej kobiet jest znaczący. Nie powinniśmy jednak lekceważyć wpływu norm społecznych na utrzymujące się różnice między szansami kobiet i mężczyzn na rynku pracy. Postawy związane z rolami płci są głęboko zakorzenione i dosyć trwałe, a przy tym mają znaczny wpływ na możliwości ekonomiczne kobiet. Zrozumienie ich znaczenia może być niezbędne dla osiągnięcia równości płci.

W ciągu ostatnich dziesięcioleci znacznie wzmocniła się pozycja ekonomiczna kobiet. Kobiety stopniowo uzyskują coraz lepsze możliwości zatrudnienia i coraz wyższe stanowiska w firmach. Przyczyniło się to do zmniejszenia różnicy w wynagrodzeniach kobiet i mężczyzn, a tym samym do większej równości na rynku pracy. Poprawę sytuacji kobiet dobrze obrazuje też fakt, że ich średni poziom wykształcenia dorównał poziomowi wykształcenia mężczyzn – zarówno w krajach rozwiniętych, jak i rozwijających się. W niektórych zamożnych krajach jest już procentowo więcej kobiet z wykształceniem wyższym niż mężczyzn.

Jest lepiej, ale…

Pomimo znacznego postępu, kobiety nadal pracują rzadziej niż mężczyźni. Utrzymują się też różnice w wynagrodzeniach ze względu na płeć. Co więcej, wydaje się, że w ostatnich latach postęp w ich niwelowaniu zatrzymał się w martwym punkcie.

luka płacowa jest skutkiem norm społecznych

…ale dzieci…

Jedną z głównych przeszkód na drodze do pełnej równości płci jest różny wpływ posiadania dzieci na życie zawodowe kobiet i mężczyzn. Macierzyństwo od dawna uznawane jest za kluczowe źródło nierówności płci na rynku pracy. Po urodzeniu dzieci kobiety częściej niż mężczyźni wybierają prace, które łatwiej połączyć z innymi obowiązkami, przechodzą na niepełny etat, albo zupełnie rezygnują z pracy na jakiś czas. To wszystko przekłada się na duże i trwałe straty w ich późniejszych zarobkach. Obecnie, w niektórych krajach spadek zarobków związany z macierzyństwem niemal całkowicie wyjaśnia pozostałą różnicę w zarobkach kobiet i mężczyzn.

… kierunki zainteresowań.

Kolejna bariera wynika z wyborów kobiet dotyczących kierunków studiów i zawodów. W zawodach z obszaru STEM (nauki ścisłe, technologia, inżynieria i matematyka) obserwuje się zazwyczaj stosunkowo mniejsze różnice w wynagrodzeniach ze względu na płeć, jednak kobiety rzadziej niż mężczyźni wybierają studia na tych kierunkach.

O gustach się nie dyskutuje?

Wybory kobiet i mężczyzn dotyczące zarówno zatrudnienia po urodzeniu dziecka, jak i kierunków ich rozwoju zawodowego, różnią się. Nadal jednak nie rozumiemy w pełni, dlaczego różnią się aż tak. Tradycyjnie, ekonomiści odnotowywali te wybory, traktowali je jako dane, i używali ich do uzasadniania różnych wyników na rynku pracy. Zakładali, że kobietom musi lepiej wychodzić zajmowanie się dziećmi w domu, a mężczyznom zarabianie poza domem, więc pary po prostu w ten sposób się specjalizują. Być może kobiety też wolą spędzać czas opiekując się dziećmi. Ich wybory ujawniają więc ich preferencje.

Młodzi ludzie często żyją niezależnie od norm społecznych

Obecnie, badacze społeczni coraz częściej zwracają uwagę, że wartości kulturowe i normy społeczne związane z płcią wyjaśniają znaczną część różnic w tych kluczowych dla sytuacji na rynku pracy wyborach. Głęboko zakorzenione, tradycyjne przekonania, określają odrębne role dla mężczyzn i kobiet, a tym samym prowadzą do utrwalania nierówności i ograniczania udziału kobiet w sile roboczej, przedsiębiorczości i polityce. Skąd jednak pochodzą te przekonania?

Nierówność płci i norm to stara historia…

Ester Boserup w swojej książce z 1970, Women’s Role in Economic Development („Rola kobiet w rozwoju gospodarczym”) postawiła hipotezę, że różnice w normach społecznych związanych z płcią pomiędzy krajami mogą mieć swoje źródło już w różnych formach tradycyjnego rolnictwa. W szczególności, zwróciła uwagę na istotne różnice między wpływem uprawy płużnej i bezpłużnej na kształtowanie się ról społecznych kobiet i mężczyzn na przestrzeni dziejów. Uprawa bezpłużna, w której wykorzystywało się lekkie narzędzia takie, jak motyka, była pracochłonna i wykonywana powszechnie zarówno przez kobiety, jak i mężczyzn. Tam, gdzie pojawił się pług, na roli pracowali mężczyźni, bo jego obsługa wymagała większej siły fizycznej.

Alberto Alesina, Paola Giuliano i Nathan Nunn w swoim artykule z 2013 empirycznie weryfikują tę hipotezę. Pokazują, że różny podział pracy pomiędzy kobietami i mężczyznami dał początek różnym normom społecznym. Te normy utrzymują się do dzisiaj, dawno po odejściu gospodarek od rolnictwa. Rzeczywiście istnieje silny negatywny związek między tradycyjnym użyciem pługa w danym regionie, a nierównością płci obecnie. Tradycyjne użycie pługa jest też pozytywnie związane z przekonaniem, że rolą kobiety jest dbanie o dom. Natomiast jest negatywnie związane z udziałem kobiet w sile roboczej, posiadaniem przez nie firm i ich udziałem w polityce.

…ale jak najbardziej aktualna

walka o równość płci i sprzeciw wobec norm społecznych

Możliwości ekonomiczne kobiet nadal różnią się diametralnie pomiędzy krajami. W niektórych regionach kobietom odmawia się najbardziej podstawowych swobód gospodarczych, w tym pracy poza domem. W innych, postęp w kierunku równości płci jest znaczący. Zmieniają się więc przeszkody powstrzymujące dalszy postęp. Różnice pomiędzy sytuacją kobiet i mężczyzn mają coraz mniej wspólnego z czynnikami ekonomicznymi, czy z jawną dyskryminacją. Coraz więcej wynika z decyzji kobiet.

Te decyzje są oczywiście dobrowolne, ale podyktowane normami społecznymi. Utrzymywanie się tych norm stawia pod znakiem zapytania to, czy różnice w sytuacji ekonomicznej kobiet i mężczyzn mogą być w najbliższym czasie zredukowane.

Postawy związane z rolami płci nie są abstrakcjami – kształtują one ekonomiczną tkankę naszych społeczeństw. Uznanie i zrozumienie ich znaczenia może być kluczowe dla osiągnięcia równości płci. Może stanowić niezbędny krok w stronę inkluzywnej i dostatniej przyszłości. Czy nadal powinniśmy traktować takie normy jako dane z góry? Czy może warto zastanowić się, które z nich promują zrównoważony i sprawiedliwy rozwój gospodarczy, a które – wręcz przeciwnie?

równość płci, równość norm
autorzy IBS:
autorzy:
Newsletter
Cenimy państwa prywatność
Ustawienia ciastek
Do poprawnego działania naszej strony niezbędne są niektóre pliki cookies. Zachęcamy również do wyrażenia zgody na użycie plików cookie narzędzi analitycznych. Dzięki nim możemy nieustannie ulepszać stronę. Więcej informacji znajdą państwo w Polityce Prywatności. Więcej.
Dostosuj Tylko wymagane Akceptuj wszystko
Ustawienia ciastek
Dostosuj zgody
„Niezbędne” pliki cookie są wymagane dla działania strony. Zgoda na pozostałe kategorie, pomoże nam ulepszać działanie serwisu. Firmy trzecie, np.: Google, również zapisują pliki cookie. Więcej informacji: użycie danych oraz prywatność. Pliki cookie Google dla zalogowanych użytkowników.
Niezbędne pliki cookies są konieczne do prawidłowego działania witryny.
Przechowują dane narzędzi analitycznych, np.: Google Analytics.
Przechowują dane związane z działaniem reklam.
Umożliwia wysyłanie do Google danych użytkownika związanych z reklamami.

Brak plików cookies.

Umożliwia wyświetlanie reklam spersonalizowanych.

Brak plików cookies.

Zapisz ustawienia Akceptuj wszystko
Ustawienia ciastek
Skip to content