Opodatkowanie energii elektrycznej jest tak\u017ce silnie zr\u00f3\u017cnicowane w krajach UE. Stawki VAT wahaj\u0105 si\u0119 od 6% w Belgii, Grecji i Portugalii do 25% w Chorwacji i Finlandii. Do tego dochodz\u0105 akcyza oraz r\u00f3\u017cnego typu op\u0142aty zwi\u0105zane z funkcjonowaniem i transformacj\u0105 systemu energetycznego. Finansuj\u0105 one mi\u0119dzy innymi rozw\u00f3j odnawialnych \u017ar\u00f3de\u0142 energii czy mechanizmy zapewnienia bezpiecze\u0144stwa dostaw. W Polsce VAT stanowi oko\u0142o 18% ceny ko\u0144cowej energii elektrycznej dla gospodarstw domowych, natomiast akcyza wraz z pozosta\u0142ymi op\u0142atami odpowiada za blisko 28% ceny. Taka struktura plasuje Polsk\u0119 w czo\u0142\u00f3wce kraj\u00f3w UE o wysokim udziale podatk\u00f3w
i op\u0142at w cenie energii.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/ibs.org.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/wykres-Asia-1024x716.png\")
\u0179r\u00f3d\u0142o: Opracowanie na podstawie danych Eurostat<\/sub><\/sup><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
Ulga dla wszystkich, ale nie po r\u00f3wno<\/h2>\n\n\n\n
Obni\u017cka VAT na energi\u0119 elektryczn\u0105 przynosi korzy\u015bci wszystkim gospodarstwom domowym, ale jej skutki s\u0105 zr\u00f3\u017cnicowane. W przypadku takich zmian warto wi\u0119c uwzgl\u0119dnia\u0107 szersze konsekwencje tych rozwi\u0105za\u0144. Tym bardziej, \u017ce ostatnie lata pokaza\u0142y \u2013 by\u0107 mo\u017ce wyra\u017aniej ni\u017c kiedykolwiek \u2013 \u017ce polityka energetyczna mo\u017ce pog\u0142\u0119bia\u0107 lub zmniejsza\u0107 nier\u00f3wno\u015bci, w zale\u017cno\u015bci od sposobu jej zaprojektowania.<\/p>\n\n\n\n
Po pierwsze, w uj\u0119ciu wzgl\u0119dnym \u2013 jako odsetek dochodu \u2013 wi\u0119cej zyskuj\u0105 gospodarstwa o ni\u017cszych dochodach, poniewa\u017c rachunki za pr\u0105d stanowi\u0105 wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 ich bud\u017cetu. Jednocze\u015bnie jednak w warto\u015bciach bezwzgl\u0119dnych najwi\u0119ksze oszcz\u0119dno\u015bci osi\u0105gaj\u0105 gospodarstwa zamo\u017cniejsze, kt\u00f3re zu\u017cywaj\u0105 wi\u0119cej energii. Cz\u0119sto korzystaj\u0105 z pomp ciep\u0142a, samochod\u00f3w elektrycznych czy licznych urz\u0105dze\u0144 i udogodnie\u0144 wykorzystuj\u0105cych energi\u0119 elektryczn\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Po drugie, gospodarstwa o najni\u017cszych dochodach maj\u0105 zwykle nieznaczn\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 dalszego ograniczania lub zwi\u0119kszania zu\u017cycia \u2013 ich konsumpcja energii jest ju\u017c bliska poziomu podstawowego. Korzy\u015bci z obni\u017cki VAT maj\u0105 wi\u0119c w ich przypadku g\u0142\u00f3wnie charakter pasywny, w postaci ni\u017cszego rachunku. Z kolei gospodarstwa zamo\u017cniejsze mog\u0105 zar\u00f3wno wi\u0119cej zaoszcz\u0119dzi\u0107, jak i elastycznie dostosowa\u0107 swoje zu\u017cycie, co zwi\u0119ksza ich \u0142\u0105czne korzy\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/ibs.org.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/rownosc-sprawiedliwosc-Alexey-Yaremenko_EN_1392753097_S.jpg\")
<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\nPo trzecie, pojawia si\u0119 kwestia sprawiedliwo\u015bci poziomej. Gospodarstwa o podobnych dochodach mog\u0105 odnosi\u0107 korzy\u015bci w bardzo r\u00f3\u017cnym stopniu. W\u0142a\u015bciciel domu jednorodzinnego z pomp\u0105 ciep\u0142a, wi\u0119ksz\u0105 powierzchni\u0105 do ogrzania odczuje znacznie wi\u0119ksz\u0105 ulg\u0119 ni\u017c najemca niewielkiego mieszkania \u2013 mimo \u017ce ich dochody mog\u0105 by\u0107 zbli\u017cone. Podobne r\u00f3\u017cnice pojawiaj\u0105 si\u0119 mi\u0119dzy gospodarstwami w zale\u017cno\u015bci od formy w\u0142asno\u015bci, standardu energetycznego budynku czy dost\u0119pu do technologii elektrycznych. W praktyce obni\u017cka VAT na energi\u0119 elektryczn\u0105 mo\u017ce prowadzi\u0107 do wyra\u017anych r\u00f3\u017cnic w uzyskiwanych korzy\u015bciach mi\u0119dzy gospodarstwami. Ta sytuacja natomiast rodzi pytania o jej sprawiedliwo\u015b\u0107 i adekwatno\u015b\u0107 jako narz\u0119dzia polityki publicznej.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
Obni\u017cka VAT ma tak\u017ce niejednoznaczny wp\u0142yw na transformacj\u0119 energetyczn\u0105. Z jednej strony obni\u017ca koszty u\u017cytkowania technologii elektrycznych i mo\u017ce przyspiesza\u0107 ich upowszechnianie. W tym sensie dzia\u0142a ona w kierunku zgodnym z celami klimatycznymi, poprawiaj\u0105c atrakcyjno\u015b\u0107 rozwi\u0105za\u0144 niskoemisyjnych. Z drugiej, poniewa\u017c nowoczesne technologie s\u0105 cz\u0119\u015bciej dost\u0119pne dla gospodarstw o wy\u017cszych dochodach, wzmacnia efekt, w kt\u00f3rym wi\u0119ksza cz\u0119\u015b\u0107 wsparcia trafia do tej w\u0142a\u015bnie grupy. Mo\u017ce to pog\u0142\u0119bia\u0107 r\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy gospodarstwami uczestnicz\u0105cymi w transformacji a tymi, kt\u00f3re pozostaj\u0105 przy tradycyjnych \u017ar\u00f3d\u0142ach energii. Z perspektywy polityki publicznej oznacza to, \u017ce obni\u017cka VAT mo\u017ce jednocze\u015bnie wspiera\u0107 cele klimatyczne i os\u0142abia\u0107 sp\u00f3jno\u015b\u0107 spo\u0142eczn\u0105, je\u015bli nie jest uzupe\u0142niona instrumentami umo\u017cliwiaj\u0105cymi szerszy dost\u0119p do technologii niskoemisyjnych \u2013 zw\u0142aszcza dla gospodarstw o ni\u017cszych dochodach.<\/p>\n\n\n\n
Proste rozwi\u0105zanie, trudne konsekwencje<\/h2>\n\n\n\n
Wyb\u00f3r mi\u0119dzy obni\u017ck\u0105 VAT a bardziej celowanymi instrumentami zale\u017cy od cel\u00f3w polityki publicznej. Czy priorytetem jest szybkie i powszechne obni\u017cenie rachunk\u00f3w, czy raczej precyzyjne wsparcie gospodarstw najbardziej wra\u017cliwych. Obni\u017cka podatku jest rozwi\u0105zaniem prostym, szybkim i szeroko odczuwalnym spo\u0142ecznie, ale kosztownym dla bud\u017cetu i ma\u0142o precyzyjnym. Znaczna cz\u0119\u015b\u0107 \u015brodk\u00f3w trafia bowiem do gospodarstw, kt\u00f3re nie wymagaj\u0105 wsparcia. Z kolei instrumenty celowane \u2013 takie jak dodatki energetyczne czy wsparcie inwestycji w efektywno\u015b\u0107 energetyczn\u0105 \u2013 pozwalaj\u0105 lepiej dopasowa\u0107 pomoc do potrzeb i mog\u0105 przynosi\u0107 bardziej trwa\u0142e efekty, cho\u0107 s\u0105 bardziej z\u0142o\u017cone administracyjnie i trudniejsze we wdro\u017ceniu.<\/p>\n\n\n\n
Dlatego obni\u017cka VAT mo\u017ce by\u0107 u\u017cytecznym narz\u0119dziem w kr\u00f3tkim okresie, zw\u0142aszcza w warunkach gwa\u0142townego wzrostu cen. Je\u015bli jednak celem jest trwa\u0142e ograniczenie nier\u00f3wno\u015bci i wzmocnienie odporno\u015bci gospodarstw domowych na wysokie koszty energii, to realizacja tak wytyczonego celu wymaga uzupe\u0142nienia o bardziej ukierunkowane i zindywidualizowane dzia\u0142ania.<\/p>\n\n\n\n
\n\n\n\n
Artyku\u0142 Jaonny Mazurkiewicz zosta\u0142 opublikowany p.t.: “Obni\u017cka VAT na energi\u0119, czy dodatki energetyczne dla mniej zasobnych? Pytanie o polityk\u0119 spo\u0142eczn\u0105<\/a>” w serwisie oko.press<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" W ostatnich latach ceny energii elektrycznej dla gospodarstw domowych w krajach UE gwa\u0142townie wzros\u0142y i utrzymuj\u0105 si\u0119 na wysokim poziomie. To w […]<\/p>\n","protected":false},"author":14,"featured_media":55769,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[1496],"class_list":["post-55751","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-innymi-slowy","tag-transformacja-energetyczna"],"acf":[],"yoast_head":"\n