{"id":51089,"date":"2025-09-08T16:24:48","date_gmt":"2025-09-08T14:24:48","guid":{"rendered":"https:\/\/ibs.org.pl\/?p=51089"},"modified":"2025-09-08T16:57:43","modified_gmt":"2025-09-08T14:57:43","slug":"wyzsza-akcyza-na-alkohol-koniecznosc-nie-desperacja-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ibs.org.pl\/pl\/wyzsza-akcyza-na-alkohol-koniecznosc-nie-desperacja-2\/","title":{"rendered":"Wy\u017csza akcyza na alkohol: konieczno\u015b\u0107, nie desperacja"},"content":{"rendered":"\n
<\/div>\n\n\n\n

Polska w czo\u0142\u00f3wce spo\u017cycia i koszt\u00f3w alkoholu<\/h2>\n\n\n\n

Wed\u0142ug danych Eurostatu w 2021 r. polskie gospodarstwa domowe wydawa\u0142y na alkohol a\u017c 3,7 proc. wszystkich wydatk\u00f3w konsumpcyjnych \u2013 dwukrotnie wi\u0119cej ni\u017c \u015brednia unijna. Wy\u017cej uplasowa\u0142y si\u0119 tylko Estonia i \u0141otwa.<\/p>\n\n\n\n

Za wysokimi wydatkami idzie wysokie spo\u017cycie. WHO podaje, \u017ce przeci\u0119tny doros\u0142y Polak wypi\u0142 w 2019 r. 11 litr\u00f3w czystego alkoholu, przy \u015bredniej unijnej 10,1 l. To r\u00f3wnowarto\u015b\u0107 440 du\u017cych piw, 122 butelek wina lub 55 p\u00f3\u0142litr\u00f3wek w\u00f3dki. Co wi\u0119cej, podczas gdy w wi\u0119kszo\u015bci kraj\u00f3w UE konsumpcja spada, w Polsce ro\u015bnie. Jeszcze na pocz\u0105tku lat 2000. wynosi\u0142a ok. 7 litr\u00f3w rocznie.<\/p>\n\n\n\n

Kluczowym powodem jest rosn\u0105ca dost\u0119pno\u015b\u0107 ekonomiczna alkoholu, kt\u00f3ra od 2000 r. si\u0119 podwoi\u0142a. Zarobki i dochody ros\u0142y szybciej ni\u017c ceny, a alkohol stawa\u0142 si\u0119 relatywnie coraz ta\u0144szy. Efekt: kultura taniej i masowej konsumpcji.<\/p>\n\n\n\n

\n
\n
\"\"\n\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/svg>\n\t\t<\/button>
Wykres 1. Dost\u0119pno\u015b\u0107 ekonomiczna alkoholu w Polsce podwoi\u0142a si\u0119 od 2002 roku.<\/sup><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"\n\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/svg>\n\t\t<\/button>
Opracowanie w\u0142asne na podstawie danych Krajowego Centrum Przeciwdzia\u0142ania Uzale\u017cnieniom.<\/sup><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Epidemia Ko\u0142odki<\/h2>\n\n\n\n

Akcyza jest kluczowym czynnikiem kszta\u0142tuj\u0105cym ceny alkoholu, podobnie jak papieros\u00f3w. To w\u0142a\u015bnie przesz\u0142a polityka akcyzowa, a konkretnie decyzja rz\u0105du Leszka Millera z 2002 r., odpowiada za wzrost dost\u0119pno\u015bci ekonomicznej alkoholu. Minister finans\u00f3w Grzegorz Ko\u0142odko obni\u017cy\u0142 w\u00f3wczas akcyz\u0119 na alkohol a\u017c o 30 proc. W ci\u0105gu roku spo\u017cycie wzros\u0142o o litr, a po trzech latach \u2013 o dwa litry czystego alkoholu, czyli r\u00f3wnowarto\u015b\u0107 80 piw albo 10 p\u00f3\u0142litr\u00f3wek w\u00f3dki. Ekonomiczna dost\u0119pno\u015b\u0107 podnios\u0142a si\u0119 w tym samym okresie nawet bardziej: dla przeci\u0119tnego wynagrodzenia o ponad 150 butelek piwa i 45 butelek w\u00f3dki.<\/p>\n\n\n\n

Obni\u017cka akcyzy w 2002 r. zwi\u0119kszy\u0142a dochody bud\u017cetu, wi\u0119c panowie Miller i Ko\u0142odko do dzi\u015b lubi\u0105 chwali\u0107 si\u0119 swoim fiskalnym sprytem. Problem w tym, \u017ce obni\u017cenie cen alkoholu niemal natychmiast zaszkodzi\u0142o zdrowiu publicznemu. Liczba zgon\u00f3w z powodu alkoholowej marsko\u015bci w\u0105troby podwoi\u0142a si\u0119 w trzy lata, a do 2020 r. wzros\u0142a 5,5-krotnie. Do tego dochodz\u0105 inne koszty: rak, choroby serca, wypadki, przemoc, rozbite rodziny, bezrobocie. WHO szacuje, \u017ce wska\u017anik zgon\u00f3w zwi\u0105zanych z alkoholem w Polsce to ponad 46 na 100 tys. mieszka\u0144c\u00f3w \u2013 jeden z najwy\u017cszych w Unii, por\u00f3wnywalny tylko z Rumuni\u0105 i krajami ba\u0142tyckimi. W Niemczech czy Austrii jest o po\u0142ow\u0119 ni\u017cszy.<\/p>\n\n\n\n

\n
\n

Ko\u0142odko i Miller do dzi\u015b opowiadaj\u0105, \u017ce ich plan obni\u017cki akcyzy by\u0142 sprytny, bo alkohol legalny wypar\u0142 bimber i w\u00f3d\u0119 z melin lub przemytu. Innymi s\u0142owy, przyni\u00f3s\u0142 korzy\u015bci fiskalne nie zmieniaj\u0105c \u0142\u0105cznego spo\u017cycia, tylko jego struktur\u0119. To bzdura. Skoro szybko wzros\u0142a zwi\u0105zana z alkoholem chorobowo\u015b\u0107 i \u015bmiertelno\u015b\u0107, to znaczy, \u017ce wros\u0142o tak\u017ce realne spo\u017cycie \u2013 Polacy po prostu zacz\u0119li pi\u0107 wi\u0119cej, kiedy mo\u017cna by\u0142o taniej kupi\u0107 w sklepie bez \u017cadnych ceregieli. Skutkiem tamtej polityki jest alkoholowa epidemia Ko\u0142odki \u2013 przyk\u0142ad, \u017ce fiskalny spryt mo\u017ce okaza\u0107 si\u0119 spo\u0142eczn\u0105 katastrof\u0105.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Dlaczego podwy\u017cka akcyzy jest konieczna<\/h2>\n\n\n\n

Po 2002 roku akcyza oczywi\u015bcie wielokrotnie zosta\u0142a podniesiona, ale nigdy na tyle, by zr\u00f3wnowa\u017cy\u0107 obni\u017ck\u0119 Ko\u0142odki. Podwy\u017cki nie nad\u0105\u017ca\u0142y te\u017c za wzrostem p\u0142ac i dochod\u00f3w. W efekcie, alkohol systematycznie tania\u0142 w relacji do si\u0142y nabywczej gospodarstw domowych. Zapowiedziana przez rz\u0105d podwy\u017cka \u2013 15 proc. w 2026 r. i kolejne 10 proc. w 2027 r. \u2013 to konieczny krok, by powstrzyma\u0107 dalsze rozp\u0119dzanie si\u0119 spirali taniego alkoholu.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Wykres 2. Tempo wzrostu wynagrodze\u0144 przewy\u017csza tempo wzrostu akcyzy na alkohol<\/sup>
Opracowanie w\u0142asne na podstawie danych GUS i Ministerstwa Finans\u00f3w.<\/sup><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Wy\u017csza akcyza podbije ceny, ograniczy konsumpcj\u0119 i poprawi stan finans\u00f3w pa\u0144stwa. Ministerstwo Finans\u00f3w nie opublikowa\u0142o dotychczas oceny skutk\u00f3w regulacji z dok\u0142adnym szacunkiem dodatkowych wp\u0142yw\u00f3w, ale naszym zdaniem mog\u0105 one wynie\u015b\u0107 ok. 1 mld z\u0142otych. Szybuj\u0105cej w stron\u0119 300 mld z\u0142otych dziury bud\u017cetowej to nie zasypie.<\/p>\n\n\n\n

Wy\u017csza akcyza nie b\u0119dzie jednak panaceum na wszystkie problemy wynikaj\u0105ce z rosn\u0105cej dost\u0119pno\u015bci ekonomicznej alkoholu i jego zdrowotnych oraz spo\u0142ecznych koszt\u00f3w. Potrzebny jest szerszy plan, obejmuj\u0105cy m.in.:<\/p>\n\n\n\n