{"id":48554,"date":"2025-02-10T16:46:58","date_gmt":"2025-02-10T15:46:58","guid":{"rendered":"https:\/\/ibs.org.pl\/?p=48554"},"modified":"2025-02-10T16:46:59","modified_gmt":"2025-02-10T15:46:59","slug":"budynki-jako-zwierciadlo-zmian-spolecznych","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ibs.org.pl\/pl\/budynki-jako-zwierciadlo-zmian-spolecznych\/","title":{"rendered":"Budynki jako zwierciad\u0142o zmian spo\u0142ecznych"},"content":{"rendered":"\n
<\/div>\n\n\n\n

Sk\u0105d czerpiemy wiedz\u0119 o budynkach?<\/h2>\n\n\n\n

W Polsce mamy niemal 16 milion\u00f3w budynk\u00f3w. Podstawowe dane o nich mo\u017cemy czerpa\u0107 z Bazy Danych Obiekt\u00f3w Topograficznych (BDOT), koordynowanej przez pa\u0144stwowy Geoportal. Baza ta dostarcza mi\u0119dzy innymi informacji o 160 mo\u017cliwych funkcjach i czterech etapach \u017cycia budynk\u00f3w (czynny, nieczynny, zniszczony, w budowie). Dzi\u0119ki skrzy\u017cowaniu funkcji i etap\u00f3w \u017cycia mo\u017cemy precyzyjnie okre\u015bli\u0107, kt\u00f3re budynki stoj\u0105 puste, a nast\u0119pnie zbada\u0107, jakie zmiany spo\u0142eczno-gospodarcze mog\u0105 za tym sta\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Jakich budynk\u00f3w nie u\u017cywamy?<\/h2>\n\n\n\n

Cho\u0107 od zako\u0144czenia II Wojny \u015awiatowej min\u0119\u0142o ju\u017c 80 lat, wci\u0105\u017c co druga synagoga w Polsce jest nieczynna lub zniszczona. Mimo, \u017ce obiekty zachowa\u0142y si\u0119, nadal brakuje pomys\u0142u na ich ponowne wykorzystanie, zw\u0142aszcza w ma\u0142ych miasteczkach. Podobny los spotka\u0142 karpackie cerkwie, jak r\u00f3wnie\u017c ma\u0142e m\u0142yny czy stare wiatraki, wykorzystywane przed wojn\u0105. Inn\u0105, niechlubn\u0105 kategori\u0119 pustych budynk\u00f3w stanowi\u0105 dworce kolejowe: co czwarty dworzec w Polsce jest nieczynny lub zniszczony. Automatyzacja i inne przemiany technologiczne dotkn\u0119\u0142y r\u00f3wnie\u017c inne obiekty kolejowe, takie jak lokomotywownie i dr\u00f3\u017cnicz\u00f3wki. Puste budynki stra\u017cy granicznej i urz\u0119d\u00f3w celnych to z kolei wynik wej\u015bcia Polski do UE i Strefy Schengen.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Regres miejsc rozrywki zbiorowych<\/h2>\n\n\n\n

Najciekawsze w szeregu s\u0105 wysokie miejsca obiekt\u00f3w rozrywki zbiorowej \u2013 kin, klub\u00f3w i dyskotek. Co pi\u0105te kino w Polsce stoi puste. O ile zamykanie budynk\u00f3w kin studyjnych i garnizonowych trwa ju\u017c do\u015b\u0107 d\u0142ugo, a od niedawna r\u00f3wnie\u017c kilkunastoletnie multipeksy w atrakcyjnych lokalizacjach wyburzane s\u0105 pod nowe mieszkania, zaskakuje wysoki udzia\u0142 pustych klub\u00f3w i dyskotek. Obiekty te tak\u017ce notowa\u0142y sw\u00f3j z\u0142oty okres na prze\u0142omie wiek\u00f3w \u2013 nie tylko w miastach, ale i mniejszych miejscowo\u015bciach, do kt\u00f3rych zje\u017cd\u017cali si\u0119 klubowicze z nawet kilkudziesi\u0119ciu kilometr\u00f3w. Wizyty w klubach nie s\u0105 ju\u017c jednak tak popularne jak kiedy\u015b, a w ostatnich latach ostatni gw\u00f3\u017ad\u017a do trumien cz\u0119\u015bci z nich wbi\u0142a pandemia. Ju\u017c co czternasty budynek figuruje jako pusty, a s\u0105 to i tak wy\u0142\u0105cznie te, kt\u00f3re nie otrzyma\u0142y nowej funkcji lub nie zosta\u0142y wyburzone. Ze wzgl\u0119du na konstrukcj\u0119 i rozk\u0142ad, trudno zaadaptowa\u0107 je do innych cel\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Dlaczego kluby i dyskoteki pustoszej\u0105?<\/h2>\n\n\n\n
\n
\n

Wysoka pozycja kin, a tak\u017ce klub\u00f3w i dyskotek pozwala pospekulowa\u0107, \u017ce Polki i Polacy \u2013 podobnie jak Amerykanie i Amerykanki \u2013 coraz cz\u0119\u015bciej graj\u0105cy samotnie w kr\u0119gle, tak\u017ce odchodz\u0105 od tradycyjnych rozrywek zbiorowych. Zmian\u0119 trend\u00f3w dostrzega tak\u017ce Stowarzyszenie DJ\u00f3w Licencjonowanych<\/a>, doszukuj\u0105c si\u0119 przyczyn znikni\u0119cia wielu kultowych miejsc po stronie \u201erozwoju nowych platform streamingowych, a tak\u017ce preferencji dla zdrowego stylu \u017cycia i regeneracji w\u015br\u00f3d m\u0142odszych i mniej licznych rocznik\u00f3w\u201d. <\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Niekt\u00f3rzy internauci obarczaj\u0105 win\u0105 za t\u0119 sytuacj\u0119 konserwatyzm menad\u017cer\u00f3w niekt\u00f3rych klub\u00f3w, z trudem akceptuj\u0105cych inne gatunki muzyki czy wyst\u0119py tancerzy z tiktoka. R\u00f3wnolegle jednak do tej dyskusji, opuszczone kluby i dyskoteki sta\u0142y si\u0119 coraz bardziej popularn\u0105 kategori\u0105 eksploracji w\u015br\u00f3d amator\u00f3w Urbexu.<\/p>\n\n\n\n

Drugie \u017cycie pustych budynk\u00f3w<\/h2>\n\n\n\n

Czy nieczynne i opuszczone budynki mog\u0105 i powinny zyska\u0107 nowe \u017cycie? Odpowied\u017a na to pytanie nie jest prosta. My\u015bl\u0105c o tym, warto zada\u0107 pytanie o ich cel publiczny. Kieruj\u0105c si\u0119 t\u0105 logik\u0105, niekt\u00f3re ma\u0142e kina nadal mog\u0105 liczy\u0107 na wsparcie samorz\u0105d\u00f3w; kluby i dyskoteki \u2013 jako czysto komercyjna dzia\u0142alno\u015b\u0107, musz\u0105 radzi\u0107 sobie samodzielnie. Gdy sobie nie radz\u0105, w du\u017cych miastach najcz\u0119\u015bciej zast\u0119puje je stawiana od podstaw zabudowa mieszkaniowa. Ironia historii cz\u0119sto jest taka, \u017ce w przesz\u0142o\u015bci to cz\u0119sto od jakiego\u015b klubu zaczyna\u0142a si\u0119 moda na zamieszkanie w takim miejscu. Taki los spotka\u0142 niegdy\u015b m.in. jeden z najs\u0142ynniejszych klub\u00f3w \u015bwiata \u2013 Hacjend\u0119 w Manchesterze; natomiast w przypadku wi\u0119kszo\u015bci polskich lokali, prawdopodobnie b\u0119dzie to ruina lub rozbi\u00f3rka. Aby aktywnie animowa\u0107 zmiany w przestrzeni, potrzebujemy polityki mieszkaniowej wobec pustostan\u00f3w. Pomys\u0142y w debacie publicznej obejmuj\u0105 zar\u00f3wno impulsy do wyburze\u0144 lub adaptacji wybranych miejsc, takich jak podatek od pustostan\u00f3w czy liczenie \u015bladu w\u0119glowego w ca\u0142ym cyklu \u017cycia budynku, w zale\u017cno\u015bci od tego, kt\u00f3r\u0105 drog\u0105 chcemy p\u00f3j\u015b\u0107. Na pytanie poszukujemy odpowiedzi w ramach inicjatywy #PustostanyNaDomy<\/a>, staraj\u0105c si\u0119 wywa\u017cy\u0107 zar\u00f3wno logik\u0119 rynku i nadci\u0105gaj\u0105cych zmian demograficznych z zasadami zr\u00f3wnowa\u017conego rozwoju.<\/p>\n\n\n\n

Organizacje pozarz\u0105dowe \u2013 jaka rola?<\/h2>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n

Wiele NGOs\u00f3w dysponuje zasobami umo\u017cliwiaj\u0105cymi wykorzystywanie potencja\u0142u pustostan\u00f3w. Nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce organizacje pozarz\u0105dowe pe\u0142ni\u0105 szczeg\u00f3ln\u0105 rol\u0119 w tym procesie. Potrafi\u0105 oceni\u0107 korzy\u015bci spo\u0142eczne wynikaj\u0105ce z zagospodarowania opuszczonych budynk\u00f3w, takie jak od\u015bwie\u017cenie tkanki miejskiej, tworzenie nowych miejsc pracy czy te\u017c realizacj\u0119 zada\u0144 spo\u0142ecznych. Cz\u0119\u015b\u0107 organizacji skupia si\u0119 na pracy rzeczniczej, d\u0105\u017c\u0105c do wypracowania odpowiednich polityk mieszkaniowych zmniejszaj\u0105cych liczb\u0119 pustostan\u00f3w w kraju oraz nag\u0142a\u015bniaj\u0105c ten temat – inne podejmuj\u0105 si\u0119 bezpo\u015bredniego przywracania pustostan\u00f3w do u\u017cytku. <\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Dzi\u0119ki r\u00f3\u017cnorodnym celom, organizacje potrafi\u0105 nada\u0107 pustostanom rozmaite  funkcje \u2013 od realizacji dzia\u0142a\u0144 kulturalnych, po cele spo\u0142eczne i mieszkaniowe, \u0142\u0105cz\u0105c w ten spos\u00f3b logik\u0119 rynku z zasadami zr\u00f3wnowa\u017conego rozwoju. Okazuje si\u0119, \u017ce r\u00f3\u017cnorodne budynki niemieszkalne mog\u0105 zyska\u0107 drugie \u017cycie i jednocze\u015bnie zapewni\u0107 miejsce do \u017cycia osobom potrzebuj\u0105cym. Na mieszkania adaptowane s\u0105 m.in. budynki biurowe, budynki administracji publicznej czy te\u017c obiekty us\u0142ugowe.<\/p>\n\n\n\n

Koalicja #PustostanyNaDomy<\/h2>\n\n\n\n

Jesieni\u0105 2024 roku powo\u0142ana zosta\u0142a do \u017cycia og\u00f3lnopolska koalicja #PustostanyNaDomy, zrzeszaj\u0105ca w chwili obecnej ponad 40 podmiot\u00f3w. To organizacje pomocowe, o\u015brodki badawcze, ruchy miejskie, organizacje klimatyczne i m\u0142odzie\u017cowe, a tak\u017ce samorz\u0105dy. Jej celem jest wsp\u00f3lne rzecznictwo ku udro\u017cnieniu mo\u017cliwo\u015bci adaptacji pustostan\u00f3w w Polsce. Wierzymy, \u017ce pustostany to jedna z najwa\u017cniejszych odpowiedzi i rozwi\u0105za\u0144 na kryzysy (w tym mieszkaniowe, klimatyczne, migracyjne) – dlatego w ramach koalicji chcemy:<\/p>\n\n\n\n