{"id":33949,"date":"2023-06-20T13:39:24","date_gmt":"2023-06-20T11:39:24","guid":{"rendered":"https:\/\/ibs.org.pl\/?p=33949"},"modified":"2023-06-20T13:39:25","modified_gmt":"2023-06-20T11:39:25","slug":"niepowazny-brak-ewaluacji","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ibs.org.pl\/pl\/niepowazny-brak-ewaluacji\/","title":{"rendered":"Niepowa\u017cny brak ewaluacji"},"content":{"rendered":"\n
W przestrzeni medialnej najbardziej no\u015bne s\u0105 spektakularne przypadki marnotrawienia publicznych pieni\u0119dzy. Elektrownia w Ostro\u0142\u0119ce, zardzewia\u0142a st\u0119pka w Szczecinie, czy respiratory od handlarza broni\u0105 wci\u0105\u017c budza emocje. Jednak z punktu widzenia interesu spo\u0142ecznego nie mniej wa\u017cna jest efektywno\u015b\u0107 systemu podatkowego, program\u00f3w spo\u0142ecznych i polityk sektorowych. Ze wzgl\u0119du na ich skal\u0119, ka\u017cda poprawa efektywno\u015bci to du\u017cy zysk dla spo\u0142ecze\u0144stwa. Dlatego powszechn\u0105 praktyk\u0105 w rozwini\u0119tych demokracjach jest sta\u0142e prowadzenie ewaluacji polityk publicznych, szczeg\u00f3lnie tych niedawno wprowadzonych. Wyniki takich analiz pozwalaj\u0105 decydentom kreowa\u0107 polityk\u0119 w oparciu o co\u015b wi\u0119cej ni\u017c ich w\u0142asna intuicja.<\/p>\n\n\n\n
Pytania bez odpowiedzi<\/h2>\n\n\n\n
W ci\u0105gu ostatnich 8 lat wprowadzono wiele nowych regulacji, kt\u00f3rych wp\u0142yw na gospodark\u0119 mo\u017cna by zbada\u0107, ale tego zaniechano. Przyk\u0142ady dotycz\u0105 zar\u00f3wno sztandarowych program\u00f3w rz\u0105du, realizuj\u0105cych obietnice wyborcze, jak i ustaw o mniejszym zabarwieniu politycznym.<\/p>\n\n\n\n
\n
\n
O ile 500+ doczeka\u0142o si\u0119 kilku rzetelnych ewaluacji (cho\u0107 bez wsparcia rz\u0105du), to wp\u0142yw innych g\u0142o\u015bnych program\u00f3w pozostaje niezbadany. Pozytywnym efektem zerowego PIT-u dla os\u00f3b poni\u017cej 26-go roku \u017cycia mia\u0142o by\u0107 zwi\u0119kszenie aktywno\u015bci zawodowej tej grupy. Niestety nie wiemy, w jakim stopniu to zwolnienie z podatku realizuje sw\u00f3j cel. Trzynaste i czternaste emerytury w oczywisty spos\u00f3b zach\u0119caj\u0105 osoby w wieku emerytalnym do przej\u015bcia na emerytur\u0119. Nie wiemy jednak, jak silny jest ten efekt w praktyce. Obni\u017cenie wieku emerytalnego r\u00f3wnie\u017c nie by\u0142o przedmiotem pog\u0142\u0119bionej ewaluacji.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n
\nPu\u0142awy, marzec 2019r. Premier M. Morawiecki na 3-cich urodzinach programu 500+. \u0179r\u00f3d\u0142o: https:\/\/commons.wikimedia.org<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
W samym obszarze reform fiskalnych dokonano wielu interwencji. Mimo \u017ce te dzia\u0142ania budz\u0105 mniejsze polityczne emocje, to wci\u0105\u017c maj\u0105 znaczenie dla naszych portfeli. Czy ulga podatkowa na badania i rozw\u00f3j wprowadzona w 2016 roku spowodowa\u0142a, \u017ce firmy zwi\u0119kszy\u0142y swoje nak\u0142ady na cele rozwojowe? Jak wygl\u0105daj\u0105 korzy\u015bci z tej ulgi w por\u00f3wnaniu do jej koszt\u00f3w w postaci ni\u017cszych dochod\u00f3w podatkowych? W 2019 roku wprowadzono obni\u017con\u0105 stawk\u0119 CIT 9% dla ma\u0142ych podmiot\u00f3w. Jaki to mia\u0142o wp\u0142yw na rozw\u00f3j tych firm? Czy \u201eMa\u0142y ZUS +\u201d i dzia\u0142alno\u015b\u0107 nierejestrowana wp\u0142yn\u0119\u0142y na zmniejszenie popularno\u015bci um\u00f3w o prac\u0119? Pozytywnym wyj\u0105tkiem by\u0142y pr\u00f3by szacowania efekt\u00f3w uszczelniania systemu podatkowego, zrealizowane w Ministerstwie Finans\u00f3w w czasie pierwszej kadencji PiS. Cho\u0107 tu te\u017c pozosta\u0142a przestrze\u0144 do pog\u0142\u0119bionych analiz, kt\u00f3re wykorzystywa\u0142yby jednostkowe dane o firmach.<\/p>\n\n\n\n
Potrzeba kompetencji,<\/h2>\n\n\n\n
Ocena skutk\u00f3w polityk gospodarczych nie jest \u0142atwa. S\u0105 to interwencje na \u017cywym organizmie, gdzie decyzje podmiot\u00f3w gospodarczych zale\u017c\u0105 od wielu zmieniaj\u0105cych si\u0119 czynnik\u00f3w. Intepretuj\u0105c dane, bardzo \u0142atwo jest wyci\u0105gn\u0105\u0107 nieuzasadnione wnioski. Dlatego w naukowej ekonomii wypracowano r\u00f3\u017cne podej\u015bcia metodologiczne do rzetelnej oceny skutk\u00f3w regulacji. I ka\u017cda ewaluacja powinna spe\u0142nia\u0107 metodologiczne standardy takich bada\u0144.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n
\n<\/figure>\n<\/div>\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
Ewaluacje mog\u0105 by\u0107 realizowane zar\u00f3wno przez pracownik\u00f3w administracji publicznej, jak i zewn\u0119trznych badaczy. Dobrym krokiem w kierunku zwi\u0119kszenia kompetencji urz\u0119dnik\u00f3w by\u0142 program szkole\u0144 \u201eAkademia Analityka\u201d z 2015 roku. Niestety nie by\u0142 kontynuowany przez rz\u0105d PiS. Natomiast zalet\u0105 realizowania ewaluacji przez zewn\u0119trznych ekspert\u00f3w mo\u017ce by\u0107 ich wi\u0119kszy obiektywizm. Powszechn\u0105 praktyk\u0105 w krajach rozwini\u0119tych jest wsp\u00f3\u0142praca administracji publicznej z badaczami zatrudnionymi w sektorze akademickim, organizacjach mi\u0119dzynarodowych, czy think-tankach. Naukowcy s\u0105 zainteresowani przeprowadzaniem ewaluacji, gdy\u017c wyniki bada\u0144 stanowi\u0105 wk\u0142ad do wiedzy naukowej. Z kolei organizacje doradzaj\u0105ce sektorowi publicznemu chc\u0105, \u017ceby ich rekomendacje dla polityk gospodarczych by\u0142y merytorycznie uzasadnione.<\/p>\n\n\n\n
\u2026dost\u0119pu do danych,<\/h2>\n\n\n\n
Minimalny poziom wsp\u00f3\u0142pracy mi\u0119dzy administracj\u0105 a badaczami to zapewnienie badaczom dost\u0119pu do zanonimizowanych danych z zezna\u0144 podatkowych, ubezpiecze\u0144 spo\u0142ecznych, urz\u0119d\u00f3w pracy itp. Dane administracyjne s\u0105 niezb\u0119dne, \u017ceby w og\u00f3le rozwa\u017ca\u0107 przeprowadzenie analizy niema\u0142ej cz\u0119\u015bci regulacji. W innych przypadkach, cho\u0107 ewaluacje s\u0105 mo\u017cliwe na podstawie danych ankietowych udost\u0119pnianych przez GUS, to dane administracyjne pozwalaj\u0105 znacz\u0105co poprawi\u0107 identyfikacj\u0119 wp\u0142ywu regulacji i uwiarygodni\u0107 otrzymane wyniki.<\/p>\n\n\n\n
W ci\u0105gu ostatniej dekady nast\u0105pi\u0142 dynamiczny rozw\u00f3j wykorzystania danych administracyjnych przez naukowc\u00f3w. We wszystkich krajach EU-15 s\u0105 one regularnie wykorzystywane zar\u00f3wno do ewaluacji polityk publicznych, jak i do innych bada\u0144 proces\u00f3w gospodarczych. Oczywi\u015bcie zachowywane s\u0105 przy tym procedury chroni\u0105ce poufno\u015b\u0107 danych. Niestety w Polsce wci\u0105\u017c nie ma klarownych procedur pozwalaj\u0105cych badaczom pracowa\u0107 z danymi Ministerstwa Finans\u00f3w, ZUS, czy Ministerstwa Rodziny. Instytucje te s\u0105 generalnie niech\u0119tne udost\u0119pnianiu danych do bada\u0144 naukowych. Natomiast szcz\u0119\u015bliwe przypadki, gdy badacze otrzymuj\u0105 dost\u0119p do takich danych s\u0105 wynikiem jednorazowych decyzji urz\u0119dnik\u00f3w. Nie jest to dzia\u0142anie przemy\u015blanego systemu, kt\u00f3ry sprzyja\u0142by rozwojowi polityk opartych na badaniach. <\/p>\n\n\n\n
\u2026oraz finansowania.<\/h2>\n\n\n\n
\n
\nPremier Mateusz Morawiecki, Rada Minstr\u00f3w. \u0179r\u00f3d\u0142o: https:\/\/commons.wikimedia.org<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
Rz\u0105d nie powinien si\u0119 waha\u0107, aby wyda\u0107 100 czy 200 tysi\u0119cy z\u0142otych na ocen\u0119 efektywno\u015bci ulgi podatkowej, kt\u00f3ra kosztuje bud\u017cet kilkaset milion\u00f3w z\u0142otych. Jednak administracja rz\u0105dowa ani nie zatrudnia naukowc\u00f3w w swoich strukturach, ani nie og\u0142asza przetarg\u00f3w dla podmiot\u00f3w zewn\u0119trznych na przeprowadzenie ewaluacji polityk publicznych. Inne krajowe \u017ar\u00f3d\u0142o finansowania projekt\u00f3w badawczych \u2013 Narodowe Centrum Nauki, ma coraz mniejszy bud\u017cet. Je\u015bli rz\u0105d nie zleca bezpo\u015brednio ewaluacji konkretnych polityk, albo nie finansuje takich bada\u0144 po\u015brednio przez szeroki strumie\u0144 \u015brodk\u00f3w dla agencji grantowych, to trudno oczekiwa\u0107, \u017ce ekonomi\u015bci-pasjonaci wype\u0142ni\u0105 luk\u0119.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
\u0141atwo zauwa\u017cy\u0107, \u017ce problem braku finansowania to bardziej problem braku ch\u0119ci ni\u017c braku pieni\u0119dzy. Rz\u0105d zwi\u0119ksza wydatki na r\u00f3\u017cne o\u015brodki analityczne, w tym KPRM i instytuty maj\u0105ce w nazwie ekonomi\u0119 czy finanse. Jednak celem dzia\u0142a\u0144 tych o\u015brodk\u00f3w nie jest krytyczna refleksja nad polityk\u0105 gospodarcz\u0105. Minister Czarnek r\u00f3wnie\u017c wykazuje niech\u0119\u0107 do wspierania bada\u0144 naukowc\u00f3w. Zamiast finansowa\u0107 Narodowe Centrum Nauki, tworzy alternatywne programy grantowe, w kt\u00f3rych arbitralnie rozdysponowuje \u015brodki na badania.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
Kwestia cywilizacyjna<\/h2>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n
\n<\/figure>\n<\/div>\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
Polska demokracja jest na rozdro\u017cu, pomi\u0119dzy wschodem a zachodem. Mam nadziej\u0119, \u017ce po dokonaniu w\u0142a\u015bciwego wyboru ustrojowego, do\u0142\u0105czymy r\u00f3wnie\u017c do grona kraj\u00f3w rozwini\u0119tych, w kt\u00f3rych administracja publiczna wsp\u00f3\u0142pracuje z naukowcami a decydenci bior\u0105 pod uwag\u0119 wyniki bada\u0144. Mamy coraz wi\u0119cej ekonomist\u00f3w potrafi\u0105cych ewaluowa\u0107 polityki publiczne. Pytanie, czy Polska zechce korzysta\u0107 z ich kompetencji, czy \u201eniech jad\u0105\u201d?<\/p>\n\n\n\n
![\"Jeden](\"https:\/\/ibs.org.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/Urodziny_programu_Rodzina_500_Plus_Morawiecki-wzial-udzial-w-podsumowaniu-2019.03.31-Pulawy.jpg\")
![\"Potrzeba](\"https:\/\/ibs.org.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/ewaluacja-programu_Wanniwat-Roumruk_iStock-1496439244-1024x392.jpg\")
<\/figure>\n<\/div>\n\n\n![\"Polityka](\"https:\/\/ibs.org.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/Rada_Ministrow_48582514676.jpg\")
![\"Polska](\"https:\/\/ibs.org.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/Polska-na-mapie_Tanaonte_iStock-1346142775-1024x683.jpg\")
<\/figure>\n<\/div>\n\n\n