Dotychczas pa\u0144stwa Unii Europejskiej ch\u0119tnie kupowa\u0142y rosyjskie surowce, poniewa\u017c ich cena by\u0142a bardzo atrakcyjna. Mi\u0119dzy innymi w ten spos\u00f3b wr\u0119czyli\u015bmy Putinowi narz\u0119dzie, kt\u00f3re wykorzystuje do rozgrywania kierunk\u00f3w polityki klimatyczno-energetycznej i stosunk\u00f3w mi\u0119dzypa\u0144stwowych w Europie. Teraz skala nacisku tylko wzros\u0142a. Dlatego, Polska musi w pierwszej kolejno\u015bci uniezale\u017cni\u0107 si\u0119 od dostaw w\u0119gla, gazu i ropy ze Wschodu. Embargo na rosyjski w\u0119giel by\u0142o krokiem w dobr\u0105 stron\u0119. Po nim powinno nast\u0105pi\u0107 wstrzymanie importu ropy i gazu z Rosji. R\u00f3wnolegle trzeba podj\u0105\u0107 dzia\u0142ania maj\u0105ce zabezpieczy\u0107 obywateli przed gwa\u0142townym wzrostem cen za energi\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Dobry plan, ale jak to zrobi\u0107?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Wzrost cen paliw na polskim rynku najbardziej dotknie osoby w trudnej sytuacji materialnej. Podwy\u017cki cen surowc\u00f3w energetycznych sprawi\u0105, \u017ce gospodarstwa z niskimi dochodami nawet po\u0142ow\u0119 bud\u017cetu przeznacz\u0105 na ogrzewanie i transport. Ju\u017c teraz, rodziny z niskimi dochodami miesi\u0119cznie wydaj\u0105 na benzyn\u0119 i paliwa grzewcze oko\u0142o 300 z\u0142, wydatki te stanowi\u0105 ponad 20% ich bud\u017cetu. W przypadku gospodarstw w trudnej sytuacji materialnej proporcjonalnie du\u017co wi\u0119ksze obci\u0105\u017cenie bud\u017cetu stanowi\u0105 wydatki na w\u0119giel. Dla por\u00f3wnania warto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce \u015brednio wydatki na energi\u0119 i transport w\u015br\u00f3d zamo\u017cniejszych gospodarstw domowych w Polsce wynosz\u0105 oko\u0142o 400 z\u0142, ale stanowi\u0105 one jedynie 5% ich bud\u017cetu. Zmiany poziom\u00f3w cen gazu, ropy i w\u0119gla b\u0119d\u0105 wi\u0119c w r\u00f3\u017cnym stopniu oddzia\u0142ywa\u0107 na sytuacj\u0119 rodzin, ale na pewno bardziej obci\u0105\u017c\u0105 osoby z niskimi dochodami.<\/p>\n\n\n\n Z tego powodu rz\u0105d powinien wesprze\u0107 decyzj\u0119 o embargo dzia\u0142aniami \u0142agodz\u0105cymi wzrost cen paliw na polskim rynku, maj\u0105c na uwadze ochron\u0119 os\u00f3b w najtrudniejszej sytuacji materialnej. Do zaplanowania efektywnych mechanizm\u00f3w os\u0142onowych potrzebna jest wiedza na temat konsumpcji energii w gospodarstwach domowych o r\u00f3\u017cnym poziomie dochod\u00f3w. Tylko w taki spos\u00f3b mo\u017cemy ochroni\u0107 najbardziej nara\u017cone grupy spo\u0142eczne, a jednocze\u015bnie skutecznie wycofa\u0107 si\u0119 z korzystania z rosyjskich paliw kopalnych w Polsce.<\/p>\n\n\n\n Coraz cz\u0119\u015bciej s\u0142ycha\u0107 g\u0142osy, \u017ce Rosja napadaj\u0105c na Ukrain\u0119 przyspieszy\u0142a wysi\u0142ki na rzecz transformacji energetycznej w Europie bardziej ni\u017c niejeden szczyt klimatyczny. Mo\u017ce w perspektywie lat tak w\u0142a\u015bnie si\u0119 stanie. Niemniej jednak tak powa\u017cne zmiany i decyzje podejmowane ju\u017c dzi\u015b, musz\u0105 by\u0107 obudowane szeregiem bada\u0144 i analiz, aby\u015bmy skutecznie i odpowiedzialnie mogli wprowadza\u0107 cho\u0107by rekomendacje dotycz\u0105ce rozwi\u0105za\u0144 kryzysu energetycznego. Obecnie wci\u0105\u017c brakuje wiedzy na temat tego, jak kryzys wp\u0142ynie na gotowo\u015b\u0107 do inwestycji w nowe \u017ar\u00f3d\u0142a ciep\u0142a w\u015br\u00f3d poszczeg\u00f3lnych gospodarstw domowych o r\u00f3\u017cnych dochodach. Zmiany zachowania przez oszcz\u0119dzanie energii i ciep\u0142a oraz inwestycje w nowe \u017ar\u00f3d\u0142a ciep\u0142a s\u0105 przez gospodarstwa domowe brane pod uwag\u0119 jako sposoby zmniejszenia wydatk\u00f3w na energi\u0119. Jednak bez szczeg\u00f3\u0142owych bada\u0144 nie wiemy, czy uda si\u0119 wprowadzi\u0107 je w Polsce na du\u017c\u0105 skal\u0119. Dlatego wa\u017cne jest, by\u015bmy podeszli to tego wyzwania strategicznie, a nie \u201eboso cho\u0107 w ostrogach\u201d, tak aby skutki finansowe embarga nie przerodzi\u0142y si\u0119 w poparcie dla si\u0142 antyeuropejskich i antyukrai\u0144skich, co tylko ucieszy\u0142oby Kreml.<\/p>\n\n\n\n Sprawiedliwy nie znaczy r\u00f3wny<\/strong><\/p>\n\n\n\n Dzi\u015b ka\u017cde dzia\u0142anie w sektorze energetycznym musi by\u0107 kompleksowe i rozpisane w szerszej perspektywie, poniewa\u017c wysokie ceny energii najpewniej pozostan\u0105 z nami na d\u0142u\u017cej. Pierwszym etapem jest ochrona najubo\u017cszych. Ustawa obowi\u0105zuj\u0105ca od 2022 roku ustanowi\u0142a poj\u0119cie ub\u00f3stwa energetycznego w polskim prawie oraz wprowadzi\u0142a dodatek os\u0142onowy. \u017beby przygotowa\u0107 si\u0119 do sezonu grzewczego w 2022 r. musimy ju\u017c dzi\u015b wiedzie\u0107, ile pieni\u0119dzy z blisko 5 mld przeznaczonych na ten cel zosta\u0142o wydanych do tej pory. Je\u017celi \u015brodki nie zosta\u0142y rozdysponowane efektywnie, powinni\u015bmy rozwa\u017cy\u0107 alternatywne rozwi\u0105zania, np. bon energetyczny, zaproponowany przez Instytut Bada\u0144 Strukturalnych w grudniu 2021 r.<\/p>\n\n\n\n Kolejny krok to termomodernizacja. Instytut Reform s\u0142usznie podkre\u015bla, \u017ce w programie Czyste Powietrze nale\u017cy po\u0142o\u017cy\u0107 wi\u0119kszy nacisk na termomodernizacj\u0119 budynk\u00f3w, a nie tylko koncentrowa\u0107 si\u0119 na wymianie \u017ar\u00f3de\u0142 ciep\u0142a. Ponad po\u0142owa gospodarstw domowych z najni\u017cszymi dochodami mieszka w domu nieocieplonym. Takie gospodarstwa s\u0105 szczeg\u00f3lnie zagro\u017cone nag\u0142ym wzrostem cen no\u015bnik\u00f3w energii<\/a>. Dlatego kluczowe jest docieplenie budynk\u00f3w. Dodatkowo, NFO\u015aiGW, doradcy energetyczni i samorz\u0105dy powinny wiosn\u0105 skupi\u0107 wi\u0119kszo\u015b\u0107 wysi\u0142k\u00f3w na dotarciu do najmniej zamo\u017cnej grupy odbiorc\u00f3w energii. Szczeg\u00f3lnie, \u017ce od pocz\u0105tku stycznia najubo\u017csze gospodarstwa sk\u0142ada\u0142y jedynie co czwarty wniosek o wsparcie w programie Czyste Powietrze. Nawet je\u015bli w nadchodz\u0105cym sezonie grzewczym nie uda si\u0119 ju\u017c przeprowadzi\u0107 cz\u0119\u015bci inwestycji, to w kolejnych latach r\u00f3wnie\u017c warto zadba\u0107 o osoby w najtrudniejszej sytuacji materialnej pod tym k\u0105tem. Krokiem, kt\u00f3ry NFO\u015aiGW mo\u017ce zrobi\u0107 ju\u017c teraz, jest wzrost premii wyp\u0142acanej gminom za wnioski z\u0142o\u017cone przez osoby o niskich dochodach uwzgl\u0119dniaj\u0105ce termomodernizacj\u0119. Warto rozwa\u017cy\u0107 te\u017c rozpocz\u0119cie wymiany kot\u0142\u00f3w gazowych na pompy ciep\u0142a, pod\u0142\u0105czanie dom\u00f3w i mieszka\u0144 do sieci ciep\u0142owniczej i nowoczesne piece na biomas\u0119, zw\u0142aszcza na obszarach wiejskich. Portal Czyste Ogrzewanie sygnalizuje, \u017ce takie rozwi\u0105zania funkcjonuj\u0105 ju\u017c w innych krajach europejskich, a w sytuacji wojny i prawdopodobnego wzrostu cen w kolejnym sezonie grzewczym trudno o szybsz\u0105 i ta\u0144sz\u0105 alternatyw\u0119 dla os\u00f3b mniej zamo\u017cnych. <\/p>\n\n\n\n Ograniczenie popytu na surowce kopalne nale\u017cy jednak zacz\u0105\u0107 od zamo\u017cnych gospodarstw. Niema\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 gospodarstw domowych o wysokich dochodach, kt\u00f3re zu\u017cywaj\u0105 znacznie wi\u0119cej energii ni\u017c osoby ubogie, nadal ogrzewa si\u0119 w\u0119glem. Gdyby bardziej zamo\u017cne osoby zrezygnowa\u0142y z w\u0119gla, popyt na ten surowiec do cel\u00f3w grzewczych (r\u00f3wnie\u017c z importu) spad\u0142by o 40%. Gdyby zrezygnowa\u0142y z gazu \u2013 zapotrzebowanie w ogrzewnictwie indywidualnym w Polsce spad\u0142oby o 70%.<\/a><\/p>\n\n\n\n Rodziny z wysokimi dochodami maj\u0105 te\u017c najwi\u0119kszy potencja\u0142 ograniczenia popytu na benzyn\u0119. W tych gospodarstwach w\u015br\u00f3d wydatk\u00f3w na no\u015bniki energii dominuje transport, tak\u017ce dlatego, \u017ce cz\u0119\u015bciej posiadaj\u0105 drugi i kolejny samoch\u00f3d. Nast\u0119pna niespodzianka \u2013 mimo du\u017co lepszej sytuacji materialnej, \u015bredni wiek samochod\u00f3w w\u015br\u00f3d os\u00f3b dobrze sytuowanych jest tylko o 3 lata ni\u017cszy ni\u017c w\u015br\u00f3d gospodarstw najubo\u017cszych (\u015brednio wynosi 11 lat). Dlatego, w roku 2022 powinni\u015bmy przyspieszy\u0107 elektryfikacj\u0119 transportu w Polsce. Z jednej strony nale\u017cy przekonywa\u0107 osoby zamo\u017cne do traktowania instalacji pompy ciep\u0142a czy zakupu samochodu elektrycznego jako uzasadnionej moralnie lokaty kapita\u0142u. Z drugiej za\u015b rozpocz\u0105\u0107 dyskusj\u0119 nad opodatkowaniem przez samorz\u0105dy miejskie i podmiejskie zakupu nowego a zarazem drugiego lub kolejnego samochodu na benzyn\u0119 i olej nap\u0119dowy. R\u00f3wnolegle rz\u0105d powinien zintensyfikowa\u0107 wysi\u0142ki na rzecz wsparcia transportu publicznego oraz infrastruktury elektromobilno\u015bci. W efekcie wszystkie grupy spo\u0142eczne skorzystaj\u0105 na tych zmianach.<\/p>\n\n\n\n Tylko ta pobie\u017cna analiza wskazuje jasno, \u017ce z jednej strony trzeba do\u0142o\u017cy\u0107 wszelkich stara\u0144, by wesprze\u0107 w transformacji energetycznej najubo\u017cszych jednocze\u015bnie chroni\u0105c ich przed nadmiernym wzrostem cen. Z drugiej strony trzeba zdopingowa\u0107 osoby najbardziej zamo\u017cne zar\u00f3wno do wymiany \u017ar\u00f3de\u0142 ciep\u0142a oraz transportu jak i do oszcz\u0119dno\u015bci. Embargo na import gazu i ropy z Rosji to dopiero pierwszy krok.<\/p>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/ibs.org.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/blackout-WIR_Pix-energy-poverty-1024x576.jpg\")
<\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/ibs.org.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/pexels-mvegas-ogien-ogrzewanie-1024x651.jpg\")
<\/figure>\n\n\n\n
\n\n\n\n