{"id":4043,"date":"2016-09-26T04:47:07","date_gmt":"2016-09-26T02:47:07","guid":{"rendered":"https:\/\/ibs.org.pl\/news\/obszar-kapital-ludzki-w-strategii-odpowiedzialnego-rozwoju-opinia-ibs\/"},"modified":"2022-12-25T20:43:14","modified_gmt":"2022-12-25T19:43:14","slug":"obszar-kapital-ludzki-w-strategii-odpowiedzialnego-rozwoju-opinia-ibs","status":"publish","type":"news","link":"https:\/\/ibs.org.pl\/en\/news\/obszar-kapital-ludzki-w-strategii-odpowiedzialnego-rozwoju-opinia-ibs\/","title":{"rendered":"Obszar kapita\u0142 ludzki w Strategii Odpowiedzialnego Rozwoju – opinia IBS"},"content":{"rendered":"\n
Jan Baran<\/a>, Maciej Lis<\/a><\/h5>\n\n\n\n

Problematyka dotycz\u0105ca kapita\u0142u ludzkiego w SOR obejmuje trzy obszary: 1) kompetencje og\u00f3lne nabywane w ca\u0142ym toku kszta\u0142cenia, 2) budowanie kompetencji zawodowych oraz 3) rol\u0119 uczelni wy\u017cszych. K\u0142opot w tym, \u017ce Strategia cz\u0119sto \u201eprzeskakuje\u201d mi\u0119dzy tymi trzema obszarami, mimo \u017ce specyfika ka\u017cdego z nich jest odmienna. Ponadto nie uwzgl\u0119dniono faktu, \u017ce obszar kapita\u0142 ludzki przenika si\u0119 z innymi obszarami Strategii. Przyk\u0142adowo, omawiaj\u0105c umiej\u0119tno\u015bci informacyjno-komunikacyjne, warto by nawi\u0105za\u0107 do Obszaru E-Pa\u0144stwo oraz programu \u201eKompetencje w spo\u0142ecze\u0144stwie informacyjnym\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Kszta\u0142cenie zawodowe<\/h3>\n\n\n\n

W zakresie kszta\u0142cenia zawodowego diagnoza problem\u00f3w przedstawiona w Strategii sprowadza si\u0119 do trzech element\u00f3w. S\u0105 to: (1) niedopasowanie umiej\u0119tno\u015bci i kwalifikacji absolwent\u00f3w do wymaga\u0144 rynku pracy, (2) s\u0142abe \u201euprzemys\u0142owienie\u201d szk\u00f3\u0142 zawodowych, (3) niewielka wsp\u00f3\u0142praca szk\u00f3\u0142 zawodowych z firmami. Wskazane problemy stanowi\u0105 wa\u017cne wyzwania, przed kt\u00f3rymi stoj\u0105 szko\u0142y zawodowe. Jednak tym samym ignorowane s\u0105 kluczowe wyzwania szkolnictwa zawodowego: (1) brak przygotowania absolwent\u00f3w pod wzgl\u0119dem umiej\u0119tno\u015bci podstawowych (og\u00f3lnych) oraz umiej\u0119tno\u015bci rozwi\u0105zania z\u0142o\u017conych problem\u00f3w, koniecznych do adaptacji do zmian na rynku pracy, (2) niewielka dost\u0119pno\u015b\u0107 rozwojowych miejsc pracy dla absolwent\u00f3w na lokalnych rynkach pracy.<\/p>\n\n\n\n

Strategia postuluje upowszechnienie dualnego systemu kszta\u0142cenia zawodowego, jednak nie zosta\u0142o okre\u015blone, w jakim zakresie zmienia\u0142oby to obecny system kszta\u0142cenia. Aktualnie znaczna cz\u0119\u015b\u0107 zaj\u0119\u0107 w szko\u0142ach zawodowych jest realizowana w postaci praktyk w firmach. Problemem jest jako\u015b\u0107 tych praktyk, a w szczeg\u00f3lno\u015bci cz\u0119sta ich realizacja w gospodarstwach rolnych. Poza rolnictwem w szkolnictwie zawodowym dominuj\u0105 kierunki us\u0142ugowe (gastronomia, fryzjerstwo). Strategia ignoruje tak\u0105 struktur\u0119 kszta\u0142cenia szk\u00f3\u0142 zawodowych, koncentruje si\u0119 natomiast na szkoleniu w zawodach przemys\u0142owych. Kszta\u0142cenie w zawodach przemys\u0142owych, kt\u00f3rych dominacj\u0119 trudno odnale\u017a\u0107 na lokalnych rynkach pracy, mo\u017ce spowodowa\u0107 pog\u0142\u0119bienie niedopasowania umiej\u0119tno\u015bci do popytu na prac\u0119 na lokalnych rynkach, w kt\u00f3rych brakuje firm przemys\u0142owych. Kolejnym pomini\u0119tym problemem jest starzenie si\u0119 nauczycieli zawodu oraz nieatrakcyjno\u015b\u0107 pracy w szko\u0142ach dla nauczycieli zawodu w stosunku do sektora prywatnego[1]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Przeciwdzia\u0142anie nier\u00f3wno\u015bciom umiej\u0119tno\u015bci og\u00f3lnych<\/h3>\n\n\n\n

W Strategii uderza brak odniesienia do edukacji wczesnoszkolnej i przedszkolnej. Interwencje polegaj\u0105ce na poprawie jako\u015bci i dost\u0119pu do edukacji i opieki na wczesnym etapie \u017cycia maj\u0105 pozytywny wp\u0142yw na wyniki edukacyjne na wszystkich kolejnych etapach kszta\u0142cenia[2]<\/a>. Interwencje w tym okresie mog\u0105 niwelowa\u0107 r\u00f3\u017cnice edukacyjne poprzez \u201epodci\u0105ganie\u201d wynik\u00f3w dzieci ze \u015brodowisk dotkni\u0119tych problemami spo\u0142ecznymi. S\u0142abo\u015bci\u0105 polskiego systemu jest jednak\u017ce niewielka dost\u0119pno\u015b\u0107 do \u017c\u0142obk\u00f3w (odsetek dzieci obj\u0119tych opiek\u0105 \u017c\u0142obkow\u0105 wynosi przeci\u0119tnie 7%, a na obszarach wiejskich mniej ni\u017c 2%) oraz utrudniony b\u0105d\u017a kosztowny dost\u0119p do przedszkoli.<\/p>\n\n\n\n

Poprawa jako\u015bci kszta\u0142cenia ma by\u0107 elementem poprawy innowacyjno\u015bci w gospodarce przez: \u201ekszta\u0142towanie postaw i cech sprzyjaj\u0105cych innowacyjno\u015bci (zach\u0119canie do kreatywno\u015bci, akceptacja ryzyka zwi\u0105zanego z innowacjami, swoboda dyskusji, tolerancja dla b\u0142\u0119d\u00f3w, otwarto\u015b\u0107 na r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107, praca zespo\u0142owa, elastyczno\u015b\u0107 i szybko\u015b\u0107 w dzia\u0142aniu)\u201d (s. 69). Jednocze\u015bnie realizowane dzia\u0142ania w\u00a0zakresie podniesienia wieku szkolnego, skutkuj\u0105ce zmniejszeniem dost\u0119pno\u015bci przedszkoli dla 3-latk\u00f3w oraz obni\u017cenie kompetencji uczni\u00f3w szk\u00f3\u0142 zawodowych poprzez przesuni\u0119cie o rok wcze\u015bniej decyzji o\u00a0wyborze \u015bcie\u017cki edukacyjnej (likwidacja gimnazj\u00f3w) spowoduj\u0105, \u017ce postawy i cechy sprzyjaj\u0105ce innowacyjno\u015bci b\u0119d\u0105 mniej efektywnie kszta\u0142towane przez system edukacyjny. Ponadto zmiany te pog\u0142\u0119bi\u0105 problemy absolwent\u00f3w zasadniczych szk\u00f3\u0142 zawodowych w zdobywaniu umiej\u0119tno\u015bci pozwalaj\u0105cych adaptowa\u0107 si\u0119 do zmian na rynku pracy.<\/p>\n\n\n\n

\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: Program Mi\u0119dzynarodowej Oceny Umiej\u0119tno\u015bci Uczni\u00f3w OECD PISA. Wyniki badania 2012 w\u00a0Polsce. s. 51.\u00a0<\/em>http:\/\/www.ibe.edu.pl\/images\/prasa\/PISA-2012-raport_krajowy.pdf<\/em><\/a><\/p>\n\n\n\n

Przeciwdzia\u0142anie nier\u00f3wno\u015bciom umiej\u0119tno\u015bci og\u00f3lnych mi\u0119dzy r\u00f3\u017cnymi typami szk\u00f3\u0142 ponadgimnazjalnych zosta\u0142o potraktowane w Strategii w spos\u00f3b powierzchowny. Wyniki test\u00f3w kompetencji w\u015br\u00f3d uczni\u00f3w klas pierwszych szk\u00f3\u0142 ponadgimnazjalnych potwierdzaj\u0105 bardzo du\u017ce r\u00f3\u017cnice w poziomie umiej\u0119tno\u015bci uczni\u00f3w r\u00f3\u017cnych rodzaj\u00f3w szk\u00f3\u0142.[3]<\/sup><\/a>\u00a0\u00a0Najlepsze wyniki osi\u0105gaj\u0105 uczniowie lice\u00f3w a najgorsze zasadniczych szk\u00f3\u0142 zawodowych (r\u00f3\u017cnice te obrazuje Wykres 1). Mniejszy wymiar przedmiot\u00f3w og\u00f3lnych w szko\u0142ach zawodowych powoduje pog\u0142\u0119bianie si\u0119 r\u00f3\u017cnic z kolejnymi latami nauki. W efekcie absolwenci szk\u00f3\u0142 zawodowych s\u0105 zaopatrzeni w du\u017co ni\u017cszy poziom umiej\u0119tno\u015bci og\u00f3lnych ni\u017c absolwenci lice\u00f3w. Proponowane zmiany w\u00a0systemie edukacji, polegaj\u0105ce na odej\u015bciu od gimnazj\u00f3w na rzecz wyd\u0142u\u017cenia kszta\u0142cenia w\u00a0szko\u0142ach ponadgimnazjalnych, jeszcze mocniej zwi\u0119ksz\u0105 te dysproporcje. Braki w kompetencjach og\u00f3lnych rzutuj\u0105 na sytuacj\u0119 os\u00f3b w ca\u0142ym doros\u0142ym \u017cyciu silniej ni\u017c niski poziom przygotowania zawodowego, gdy\u017c w\u00a0przeciwie\u0144stwie do umiej\u0119tno\u015bci zawodowych, uzupe\u0142nianie umiej\u0119tno\u015bci og\u00f3lnych po opuszczeniu systemu szkolnego jest praktycznie niemo\u017cliwe.<\/p>\n\n\n\n

Wykorzystanie potencja\u0142u os\u00f3b doros\u0142ych<\/h3>\n\n\n\n

W Strategii podkre\u015blono potrzeb\u0119 lepszego dopasowania program\u00f3w kszta\u0142cenia do potrzeb rynku pracy. Po\u0142o\u017cenie nacisku na zmiany w systemie szkolnym ignoruje jednak zachodz\u0105ce zmiany demograficzne w zwi\u0105zku z ni\u017cem demograficznym. Znaczenie szkolnictwa zawodowego w dostarczaniu odpowiednich kompetencji na rynek pracy b\u0119dzie systematycznie mala\u0142o na rzecz dokszta\u0142cania i przekwalifikowywania os\u00f3b doros\u0142ych. Polska posiada zr\u0119by systemu kszta\u0142cenia ustawicznego. Ich wa\u017cnymi elementami s\u0105 Kwalifikacyjne Kursy Zawodowe oraz Krajowy Fundusz Szkoleniowy.<\/p>\n\n\n\n

Wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w odpowiedzi na lokalne niedobory kwalifikacji powinno odegra\u0107 wspieranie mobilno\u015bci zawodowej Polak\u00f3w wewn\u0105trz kraju. Mobilno\u015b\u0107 przestrzenna w Polsce jest niewielka (w przeciwie\u0144stwie do znacznych migracji zagranicznych). Polityka publiczna zawiera niewiele instrument\u00f3w u\u0142atwiania mobilno\u015bci zawodowej. Rozw\u00f3j rynku mieszka\u0144 pod wynajem mo\u017ce odegra\u0107 kluczow\u0105 rol\u0119 w tym obszarze.<\/p>\n\n\n\n

Uwagi szczeg\u00f3\u0142owe<\/h3>\n\n\n\n