{"id":3929,"date":"2016-09-13T04:46:55","date_gmt":"2016-09-13T02:46:55","guid":{"rendered":"https:\/\/ibs.org.pl\/news\/oblicza-ubostwa-energetycznego\/"},"modified":"2022-12-25T20:40:50","modified_gmt":"2022-12-25T19:40:50","slug":"oblicza-ubostwa-energetycznego","status":"publish","type":"news","link":"https:\/\/ibs.org.pl\/en\/news\/oblicza-ubostwa-energetycznego\/","title":{"rendered":"Oblicza ub\u00f3stwa energetycznego"},"content":{"rendered":"\n
Konstancja \u015awi\u0119cicka<\/a><\/h5>\n\n\n\n

Nasz Instytut od d\u0142ugiego czasu zabiega o wprowadzenie do bada\u0144 i polskiej debaty publicznej terminu “ub\u00f3stwa energetycznego”. Pokazujemy, \u017ce ub\u00f3stwo energetyczne jest jednym z istotnych wymiar\u00f3w problemu ub\u00f3stwa w Polsce.  W dotychczasowych badaniach k\u0142adli\u015bmy nacisk na oszacowanie skali tego zjawiska. Tym razem, w najnowszej publikacji pt. \u201eRozmaito\u015b\u0107 przyczyn i przejaw\u00f3w ub\u00f3stwa energetycznego<\/a>\u201d autorstwa Macieja Lisa<\/a>, Katarzyny Sa\u0142ach<\/a> oraz Konstancji \u015awi\u0119cickiej<\/a>, pokazujemy r\u00f3\u017cne oblicza ub\u00f3stwa energetycznego w naszym kraju.<\/p>\n\n\n\n

Po raz pierwszy w badaniach nad ub\u00f3stwem energetycznym wykorzystane zosta\u0142y zar\u00f3wno metody ilo\u015bciowe jak i jako\u015bciowe<\/h3>\n\n\n\n

Definicja zaproponowana przez Agat\u0119 Miazg\u0119<\/a> i Dominika Owczarka opisuje ub\u00f3stwo energetyczne jako sytuacj\u0119, kiedy gospodarstwo domowe \u201edo\u015bwiadcza trudno\u015bci w zaspokojeniu podstawowych potrzeb energetycznych w miejscu zamieszkania za rozs\u0105dn\u0105 cen\u0119\u201d*.  W Polsce trudno\u015bci w dostarczeniu ciep\u0142a do domu dotycz\u0105  najr\u00f3\u017cniejszych grup spo\u0142ecznych – od wielodzietnych rodzin w du\u017cych, wiejskich domach, po mieszka\u0144c\u00f3w lokali komunalnych w przedwojennych kamienicach w najbardziej zdewastowanych dzielnicach polskich miast. Chc\u0105c pozna\u0107 i przedstawi\u0107 przyczyny powstawania ub\u00f3stwa energetycznego, codzienno\u015b\u0107 os\u00f3b dotkni\u0119tych problemem, jak i skal\u0119 wyst\u0119powania poszczeg\u00f3lnych mechanizm\u00f3w  – pierwszy raz w badaniach nad problemem ub\u00f3stwa energetycznego w Polsce wyniki analiz statystycznych zosta\u0142y zestawione z opracowaniami opartymi o badania jako\u015bciowe. W oparciu o Badanie Bud\u017cet\u00f3w Gospodarstw Domowych z 2014 roku, podzielili\u015bmy gospodarstwa domowe na dwana\u015bcie typ\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 efektywno\u015bci\u0105 energetyczn\u0105 oraz dochodami. Nast\u0119pnie wyr\u00f3\u017cnili\u015bmy typy gospodarstw najbardziej zagro\u017cone ub\u00f3stwem energetycznym. W ostatnim kroku odwo\u0142ali\u015bmy si\u0119 do dorobku socjolog\u00f3w badaj\u0105cych ub\u00f3stwo we wsp\u00f3\u0142czesnej Polsce metodami jako\u015bciowymi. W ich opracowaniach odnale\u017ali\u015bmy opisy codziennego do\u015bwiadczenia ub\u00f3stwa energetycznego i dopasowali\u015bmy je do poszczeg\u00f3lnych typ\u00f3w. W ten spos\u00f3b powsta\u0142a praca pokazuj\u0105ca oblicza ub\u00f3stwa energetycznego w naszym kraju – zar\u00f3wno mechanizmy powstawania, strategie “radzenia sobie” z problemem przez osoby nim dotkni\u0119te oraz skal\u0119 poszczeg\u00f3lnych mechanizm\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

 Miejskie i wiejskie \u201eenklawy biedy\u201d<\/h3>\n\n\n\n

Zamieszkiwanie w z\u0142ej jako\u015bci budynkach po\u0142\u0105czone z niskimi dochodami jest charakterystyczne dla wybranych mieszka\u0144c\u00f3w zar\u00f3wno miast jak i wsi. Z jednej strony dotyczy gospodarstw domowych zajmuj\u0105cych niewielkie lokale w przedwojennych kamienicach, zlokalizowane w miejskich enklawach biedy, z drugiej za\u015b, ubogich mieszka\u0144c\u00f3w wsi mieszkaj\u0105cych w starych domach i zabudowaniach popegeerowskich. \u0179r\u00f3d\u0142o ub\u00f3stwa energetycznego tego rodzaju nale\u017cy wi\u0105za\u0107 z procesami zachodz\u0105cymi od lat 90. XX wieku. Trwa\u0142e pogorszenie sytuacji na lokalnych rynkach pracy, na skutek upadku pa\u0144stwowych przedsi\u0119biorstw i gospodarstw rolnych stanowi g\u0142\u00f3wn\u0105 przyczyn\u0119 obecnych problem\u00f3w mieszkaniowych i energetycznych. Ograniczona aktywno\u015b\u0107 pa\u0144stwa oraz samorz\u0105d\u00f3w w zakresie poprawy efektywno\u015bci energetycznej zasobu mieszkaniowego spowodowa\u0142a, \u017ce pogorszenie sytuacji na rynku pracy zosta\u0142o utrwalone w jako\u015bci tkanki mieszkaniowej. Nawet je\u015bli mieszka\u0144com biednych dzielnic i wsi uda si\u0119 znale\u017a\u0107 prac\u0119, to rzadko kiedy s\u0105 w stanie na tyle podnie\u015b\u0107 swoje dochody, by m\u00f3c dokona\u0107 pe\u0142nej modernizacji mieszkania niezb\u0119dnej do zapewnienia ciep\u0142a i obni\u017cenia koszt\u00f3w dostarczania energii. Pod wzgl\u0119dem warunk\u00f3w mieszkaniowych nie mog\u0105 liczy\u0107 wi\u0119c na realn\u0105 popraw\u0119 jako\u015bci \u017cycia. Nie sta\u0107 ich te\u017c na zmian\u0119 miejsca zamieszkania. Tkwi\u0105 wi\u0119c w sytuacji, kt\u00f3ra ka\u017ce im wybiera\u0107 pomi\u0119dzy do\u015bwiadczeniem zimna a nadmiarowymi wydatkami na energi\u0119 nadwyr\u0119\u017caj\u0105cymi domowy bud\u017cet.<\/p>\n\n\n\n

Ub\u00f3stwo energetyczne rodzin wielodzietnych na wsi<\/h3>\n\n\n\n

Inny charakter ma ub\u00f3stwo energetyczne gospodarstw mieszkaj\u0105cych w du\u017cych domach, kt\u00f3rych mieszka\u0144cy nie narzekaj\u0105 na brak komfortu cieplnego i nie do\u015bwiadczaj\u0105 skrajnej deprywacji materialnej, ale zaspokojenie przez nich potrzeb energetycznych stanowi powa\u017cne obci\u0105\u017cenie dla bud\u017cetu domowego. Problem  ten dotyka przede wszystkim rodzin z dzie\u0107mi mieszkaj\u0105cych w domach wolnostoj\u0105cych na wsi, gdzie du\u017cy metra\u017c koresponduje z du\u017c\u0105 liczebno\u015bci\u0105 gospodarstwa, ale wi\u0105\u017ce si\u0119 r\u00f3wnie\u017c ze stosunkowo niskimi dochodami w przeliczeniu na osob\u0119 w gospodarstwie domowym.<\/p>\n\n\n\n

Ponadprzeci\u0119tny metra\u017c w wiejskich domach \u2013 zagro\u017cenie dla emeryt\u00f3w i rencist\u00f3w<\/h3>\n\n\n\n

Problem ub\u00f3stwa energetycznego dotyczy r\u00f3wnie\u017c gospodarstw domowych emeryt\u00f3w zajmuj\u0105cych bardzo du\u017ce domy na wsi, nieadekwatne do ich potrzeb oraz mo\u017cliwo\u015bci finansowych. Dopasowanie warunk\u00f3w mieszkaniowych do zmieniaj\u0105cych si\u0119 dochod\u00f3w oraz sytuacji gospodarstwa domowego okazuje si\u0119 problematyczne, zw\u0142aszcza dla os\u00f3b o niskich dochodach i przy silnej przewadze mieszka\u0144 i dom\u00f3w w\u0142asno\u015bciowych w Polsce.<\/p>\n\n\n\n

Strategie \u201eradzenia sobie\u201d z ub\u00f3stwem energetycznym<\/h3>\n\n\n\n

Jednym z element\u00f3w strategii radzenia sobie z ub\u00f3stwem energetycznym jest korzystanie przez mieszka\u0144c\u00f3w z nieefektywnych ekologicznie \u017ar\u00f3de\u0142 ciep\u0142a. Przej\u015bcie na bardziej ekologiczne \u017ar\u00f3d\u0142a energii (na piece gazowe zamiast piec\u00f3w na opa\u0142, pod\u0142\u0105czenie do sieci ciep\u0142owniczej z elektrociep\u0142owni) przyczyni\u0142oby si\u0119 do wzrostu koszt\u00f3w energii. Ujawnia si\u0119 tu sprzeczno\u015b\u0107 mi\u0119dzy zwi\u0119kszaniem ekologicznej efektywno\u015bci ogrzewania a redukcj\u0105 ub\u00f3stwa energetycznego.<\/p>\n\n\n\n

Osoby do\u015bwiadczaj\u0105ce ub\u00f3stwa energetycznego podejmuj\u0105 liczne dzia\u0142ania, \u017ceby zapewni\u0107 sobie i swojej rodzinie komfort cieplny. Dokonuj\u0105 samodzielnych przer\u00f3bek instalacji, opalaj\u0105 drewnem z lasu, zaci\u0105gaj\u0105 po\u017cyczki na zakup opa\u0142u. Chroni\u0105 si\u0119 przed zimnem, zak\u0142adaj\u0105c kilka warstw ciep\u0142ych ubra\u0144 lub dogrzewaj\u0105c si\u0119 piecykami elektrycznymi. Mo\u017cliwo\u015b\u0107 trwa\u0142ej poprawy w\u0142asnej sytuacji jest jednak ograniczona<\/strong> czynnikami strukturalnymi, na kt\u00f3re osoby te nie maj\u0105 istotnego wp\u0142ywu.<\/p>\n\n\n\n