{"id":3608,"date":"2016-04-28T04:46:35","date_gmt":"2016-04-28T02:46:35","guid":{"rendered":"https:\/\/ibs.org.pl\/news\/jawnosc-nie-wystarczy\/"},"modified":"2022-12-24T03:25:47","modified_gmt":"2022-12-24T02:25:47","slug":"jawnosc-nie-wystarczy","status":"publish","type":"news","link":"https:\/\/ibs.org.pl\/en\/news\/jawnosc-nie-wystarczy\/","title":{"rendered":"Jawno\u015b\u0107 nie wystarczy"},"content":{"rendered":"\n

Jednym z dzia\u0142a\u0144 podj\u0119tych przez nas w projekcie “Jak s\u0105 wydawane moje podatki<\/a>“, by\u0142o przedstawienie w przyst\u0119pny spos\u00f3b danych statystycznych na temat finans\u00f3w publicznych w Polsce, w latach 2004-2014. Problemem, z jakim m.in. potrzebowali\u015bmy si\u0119 zmierzy\u0107, by\u0142a ekstrakcja danych z udost\u0119pnianych publicznie dokument\u00f3w (g\u0142\u00f3wnie z tabel w plikach PDF).\u00a0 Informacje publiczne podlegaj\u0105 prawnej chronione, je\u015bli s\u0105 w nich tre\u015bci zawieraj\u0105ce tajemnice os\u00f3b prywatnych, przedsi\u0119biorc\u00f3w oraz pa\u0144stwowe. Klara Ko\u015bcielecka – autorka artyku\u0142u “Jawno\u015b\u0107 nie wystarczy<\/a>“, kt\u00f3ry w\u0142a\u015bnie zosta\u0142 upubliczniony w portalu organizacji pozarz\u0105dowych\u00a0ngo.pl<\/a>* – pisze, dlaczego, po co i z jakim skutkiem zaj\u0119li\u015bmy si\u0119 tematem dost\u0119pno\u015bci do danych o sektorze finans\u00f3w publicznych.<\/p>\n\n\n\n

 “JAWNO\u015a\u0106 NIE WYSTARCZY”<\/h2>\n\n\n\n

Klara Ko\u015bcielecka<\/strong><\/p>\n\n\n\n

http:\/\/wiadomosci.ngo.pl\/wiadomosc\/1912173.html<\/a><\/p>\n\n\n\n

Projekt \u201eJak s\u0105 wydawane nasze podatki?\u201d, realizowany przez Instytut Bada\u0144 Strukturalnych i Fundacj\u0119 ePa\u0144stwo to jeden z przyk\u0142ad\u00f3w wsp\u00f3lnej, cz\u0119sto \u017cmudnej pracy nad udost\u0119pnieniem danych, kt\u00f3re… przynajmniej w teorii s\u0105 dost\u0119pne. Realizatorzy przedsi\u0119wzi\u0119cia obok postulatu jawno\u015bci podkre\u015blaj\u0105 wag\u0119 tego, jak dane s\u0105 prezentowane. I dochodz\u0105 do jasnego wniosku: jawno\u015b\u0107 bez przejrzysto\u015bci jest niemal bezwarto\u015bciowa. Pokazuj\u0105, jak mo\u017cna to zmieni\u0107.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Jawno\u015b\u0107 bez przejrzysto\u015bci<\/h2>\n\n\n\n

Co z tego, \u017ce ogromn\u0105 ilo\u015b\u0107 danych mo\u017cna znale\u017a\u0107 w sieci, bez konieczno\u015bci pisania specjalnych wniosk\u00f3w o ich udost\u0119pnienie, gdy maj\u0105 one form\u0119 skan\u00f3w b\u0105d\u017a PDF-\u00f3w? A takie w\u0142a\u015bnie metody prezentacji wszelkich dokument\u00f3w upodoba\u0142y sobie instytucje publiczne. Jak takie dane czyta\u0107, por\u00f3wnywa\u0107, wyci\u0105ga\u0107 wnioski?<\/p>\n\n\n\n

Informatyzacja do prezentacji r\u00f3\u017cnorodnych statystyk wci\u0105\u017c wchodzi jak gdyby kuchennymi drzwiami. Najwy\u017cszy czas to zmieni\u0107. Jak to zrobi\u0107 pokaza\u0142y dwie fundacje: Instytut Bada\u0144 Strukturalnych (IBS) oraz ePa\u0144stwo na przyk\u0142adzie danych dotycz\u0105cych tego, co dotyka nas wszystkich \u2013 finans\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Beata Kwiatkowska<\/a>, specjalistka ds. komunikacji, IBS, t\u0142umaczy: \u201eSytuacja wyj\u015bciowa jest taka, \u017ce dane o finansach publicznych w Polsce s\u0105 rozproszone i nieczytelne; w praktyce ani pojedynczy obywatel, ani organizacje pozarz\u0105dowe nie maj\u0105 dost\u0119pu do informacji, jakie \u015brodki pa\u0144stwo przeznacza na poszczeg\u00f3lne cele spo\u0142eczne. Nasze organizacje postanowi\u0142y wi\u0119c, \u017ce zbierzemy, uporz\u0105dkujemy, om\u00f3wimy oraz w prosty, atrakcyjny wizualnie spos\u00f3b przedstawimy dane statystyczne na temat finans\u00f3w publicznych w Polsce, w latach 2004-2014. Projekt \u201eJak wydawane s\u0105 moje podatki\u201d prowadzili\u015bmy od 30 pa\u017adziernika 2014 roku w ramach programu Obywatele dla Demokracji, finansowanego z Funduszy EOG\u201d.<\/p>\n\n\n\n

A zatem\u2026 na co wydawane s\u0105 nasze podatki?<\/h2>\n\n\n\n

Joanna Przybylska<\/strong>, koordynatorka ds. komunikacji w Fundacji ePa\u0144stwo opowiada o aplikacji \u201eJak s\u0105 wydawane moje podatki?\u201d: \u201eWystarczy, \u017ce wpiszemy kwot\u0119, jak\u0105 zarabiamy na umowie o prac\u0119 b\u0105d\u017a cywilno-prawnej, b\u0105d\u017a te\u017c w wyniku prowadzenia dzia\u0142alno\u015bci gospodarczej, a zobaczymy, na co i w jakiej wielko\u015bci wydawane s\u0105 od tej kwoty podatki. Zapewniam, \u017ce wiele nas mo\u017ce tu zaskoczy\u0107. Zach\u0119cam ka\u017cdego, aby si\u0119 sam przekona\u0142, tutaj uchyl\u0119 tylko r\u0105bka tajemnicy. Zaskakuj\u0105co niewielka kwota, bo 2 z\u0142 miesi\u0119cznie (przy medianie zarobk\u00f3w w Polsce w kwocie 3200 z\u0142 brutto) przeznaczana jest na administracj\u0119 pa\u0144stwow\u0105\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Beata Kwiatkowska podaje inny, tak\u017ce mog\u0105cy by\u0107 zaskoczeniem przyk\u0142ad: \u201eNa biblioteki, teatry, muzea i filharmonie przeznaczana jest prawie taka sama kwota z wypracowanych przeze mnie podatk\u00f3w, co na CBA, ABW, Agencj\u0119 Wywiadu, BOR i stra\u017c graniczn\u0105\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Co za\u015b \u201ezjada\u201d o wiele wi\u0119ksze pieni\u0105dze? Ubezpieczenia spo\u0142eczne. Tw\u00f3rcy aplikacji zach\u0119caj\u0105 u\u017cytkownik\u00f3w do swoistej \u201ezabawy\u201d. \u2013 Budowania w\u0142asnych wykres\u00f3w, w kt\u00f3rych sami mo\u017cemy decydowa\u0107, na co przeznaczyliby\u015bmy nasze podatki \u2013 wyja\u015bnia Joanna Przybylska. I nie jest to tylko zabawa, jako \u017ce na podstawie tych danych IBS opracuje raport, w kt\u00f3rym przedstawi preferencje obywateli w tej kwestii.<\/p>\n\n\n\n

Postulat: CSV zamiast PDF<\/h2>\n\n\n\n

W wyniku realizacji projektu powsta\u0142a tak\u017ce tzw. hurtownia danych, w kt\u00f3rej zebrano informacje z kluczowych sprawozda\u0144 o sytuacji finansowej pa\u0144stwa, g\u0142\u00f3wnie publikowanych przez Ministerstwo Finans\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Jan Baran<\/a>, ekonomista IBS-u opisuje, jak prace te wygl\u0105da\u0142y od kuchni: \u201eNajpierw wytypowali\u015bmy dokumenty i tabele z danymi, kt\u00f3re uznali\u015bmy za najwa\u017cniejsze z punktu widzenia oceny sytuacji finansowej pa\u0144stwa. Po uwzgl\u0119dnieniu faktu, \u017ce interesowa\u0142 nas okres od 2006 r., otrzymali\u015bmy oko\u0142o stu zestawie\u0144 do wyekstrahowania z PDF-\u00f3w. Kolejnym etapem by\u0142a w\u0142a\u015bnie ekstrakcja danych z tych plik\u00f3w. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce jest to zadanie trudniejsze ni\u017c my\u015bleli\u015bmy, gdy\u017c \u017cadne narz\u0119dzie nie radzi\u0142o sobie z konwersj\u0105 tych dokument\u00f3w PDF. Problemem by\u0142o eksportowanie tabel. Dlatego programi\u015bci Fundacji ePa\u0144stwo przygotowali w\u0142asne narz\u0119dzie, kt\u00f3re \u201ecrackowa\u0142o\u201d* te PDF-y. Nie by\u0142 to proces automatyczny, nieodzowna by\u0142a przy tym czujno\u015b\u0107 cz\u0142owieka. Niemniej narz\u0119dzie znacz\u0105co u\u0142atwi\u0142o eksport danych z PDF-\u00f3w. Chcia\u0142bym podkre\u015bli\u0107, \u017ce narz\u0119dzie zostanie nied\u0142ugo udost\u0119pnione przez Fundacj\u0119 ePa\u0144stwo. Tak wi\u0119c kolejnym efektem projektu, opr\u00f3cz hurtowni, aplikacji \u201eJak s\u0105 wydawane moje podatki\u201d, raport\u00f3w analitycznych, b\u0119dzie r\u00f3wnie\u017c to narz\u0119dzie pomagaj\u0105ce radzi\u0107 sobie z wydobywaniem danych z tabel zapisanych w pliku PDF.<\/p>\n\n\n\n

Dla kogo hurtownia?<\/h2>\n\n\n\n

Ekonomista IBS-u daje jasn\u0105 odpowied\u017a: \u201eMy\u015bl\u0119, \u017ce hurtownia b\u0119dzie pomocna dla wszystkich os\u00f3b, kt\u00f3re szukaj\u0105 informacji o finansach publicznych w Polsce, a jednocze\u015bnie nie posiadaj\u0105 \u017celaznych nerw\u00f3w, by przedziera\u0107 si\u0119 przez g\u0105szcz stron i nieprzyst\u0119pnych dokument\u00f3w publikowanych przez Ministerstwo Finans\u00f3w\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Beata Kwiatkowska uzupe\u0142nia: \u201eJestem przekonana, \u017ce organizacje pozarz\u0105dowe mog\u0105 korzysta\u0107 z przygotowanych przez nas aplikacji do prowadzenia w\u0142asnych dzia\u0142a\u0144 stra\u017cniczych. Do tego zach\u0119camy\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Przy tym wszystkim nie spos\u00f3b jednak zapomnie\u0107, \u017ce m\u00f3wimy przecie\u017c o informacji publicznej, nie powinno by\u0107 tak, \u017ce potrzeba tu pracy programisty. Czy aby na pewno? Innymi s\u0142owy:<\/p>\n\n\n\n

Czy \u201ecrackowanie\u201d PDF-\u00f3w udost\u0119pnianych przez w\u0142adze publiczne jest legalne?<\/h2>\n\n\n\n

Daniel Macyszyn<\/strong>, Prezes Fundacji ePa\u0144stwo: \u201eW\u0142adze publiczne, prowadz\u0105c Biuletyny Informacji Publicznej lub inne strony internetowe, cz\u0119sto umieszczaj\u0105 w nich rozmaite informacje w formacie PDF. Ten format plik\u00f3w jest formatem otwartym, w znaczeniu dost\u0119pno\u015bci jego specyfikacji, ale dalsze przetwarzanie zawartych w nim danych jest dosy\u0107 trudne. Sprawa komplikuje si\u0119 jeszcze bardziej, gdy pliki PDF zawieraj\u0105 restrykcje, kt\u00f3re uniemo\u017cliwiaj\u0105 wydruk dokument\u00f3w lub kopiowanie fragment\u00f3w ich tre\u015bci. Tego typu restrykcje uniemo\u017cliwiaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c przetwarzanie maszynowe plik\u00f3w PDF, np. w celu przedstawienia ich zawarto\u015bci w bardziej przyjaznej formie, co cz\u0119sto jest celem dzia\u0142a\u0144 organizacji pozarz\u0105dowych.<\/p>\n\n\n\n

Na rynku oprogramowania dost\u0119pne s\u0105 rozwi\u0105zania, kt\u00f3re potrafi\u0105 usuwa\u0107 tego rodzaju restrykcje z plik\u00f3w PDF, a nawet odszyfrowa\u0107 zawarto\u015b\u0107 plik\u00f3w PDF, kt\u00f3rych tre\u015b\u0107 zosta\u0142a zaszyfrowana i jest dost\u0119pna (teoretycznie) tylko po podaniu has\u0142a (np. bezp\u0142atny program pdfcrack<\/a>). Rodzi si\u0119 jednak pytanie, czy takie dzia\u0142ania nie s\u0105 \u0142amaniem obowi\u0105zuj\u0105cego w Polsce prawa. M\u00f3wimy tutaj przede wszystkim o art. 267, \u00a71 Kodeksu Karnego, kt\u00f3ry stanowi: \u201eKto bez uprawnienia uzyskuje dost\u0119p do informacji dla niego nieprzeznaczonej, otwieraj\u0105c zamkni\u0119te pismo, pod\u0142\u0105czaj\u0105c si\u0119 do sieci telekomunikacyjnej lub prze\u0142amuj\u0105c albo omijaj\u0105c elektroniczne, magnetyczne, informatyczne lub inne szczeg\u00f3lne jej zabezpieczenie, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolno\u015bci albo pozbawienia wolno\u015bci do lat 2\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Sprowadzaj\u0105c ten przepis do kontekstu \u201ecrackowania\u201d (usuwania restrykcji dost\u0119pu) plik\u00f3w PDF, mo\u017cemy powiedzie\u0107: zabronione jest usuwanie restrykcji z plik\u00f3w PDF, kt\u00f3re zawieraj\u0105 dane dla nas nieprzeznaczone. W naszym przypadku m\u00f3wimy jednak o informacjach pochodz\u0105cych od organ\u00f3w publicznych, a zatem o informacjach publicznych. Konstytucja w artykule 61, stwierdza przy tym, i\u017c dost\u0119p do informacji publicznych przys\u0142uguje \u201eka\u017cdemu\u201d. Mo\u017cna by\u0142oby zatem powiedzie\u0107, \u017ce crackowanie PDF-\u00f3w z danymi publicznymi jest omijaniem zabezpiecze\u0144 elektronicznych, ale nie w celu uzyskania danych dla nas nieprzeznaczonych.<\/p>\n\n\n\n

Sprawa nie jest jednak a\u017c tak prosta. Konstytucja oraz ustawy przewiduj\u0105 bowiem ograniczenia w dost\u0119pie do informacji publicznych. Prawo chroni dost\u0119p do informacji publicznych, kt\u00f3re zawieraj\u0105 tajemnice os\u00f3b prywatnych, przedsi\u0119biorc\u00f3w oraz pa\u0144stwowe. Decyzja za\u015b, czy dana informacja publiczna zawiera takie tajemnice nale\u017cy do jej dysponenta, czyli do organu administracji publicznej. Usuwaj\u0105c zatem restrykcje z plik\u00f3w PDF, poniek\u0105d wchodzimy w kompetencje organu administracji, samodzielnie uznaj\u0105c, \u017ce dany plik takich danych nie zawiera.<\/p>\n\n\n\n

Bezpieczne wydaje si\u0119 zatem przyj\u0119cie nast\u0119puj\u0105cej interpretacji: Je\u015bli na stronach urz\u0119dowych znajdujemy pliki PDF, do kt\u00f3rych dost\u0119p jest zabezpieczony has\u0142em, w taki spos\u00f3b, \u017ce w og\u00f3le nie mo\u017cemy przeczyta\u0107 ich tre\u015bci \u2013 w takim wypadku ich \u201ecrackowanie\u201c mo\u017ce rodzi\u0107 w\u0105tpliwo\u015bci co do mo\u017cliwo\u015bci zapoznania si\u0119 z ich tre\u015bci\u0105. Zanim b\u0119dziemy zatem otwiera\u0107 taki plik, nale\u017cy zwr\u00f3ci\u0107 si\u0119 do organu o stosowane wyja\u015bnienia i powstrzyma\u0107 si\u0119 od dzia\u0142a\u0144. Je\u015bli na stronach urz\u0119dowych znajdujemy pliki PDF, kt\u00f3re jeste\u015bmy w stanie wy\u015bwietli\u0107, ale ju\u017c ich wydrukowanie, przekonwertowanie na inny format, czy skopiowanie tre\u015bci jest niemo\u017cliwe lub zabezpieczone has\u0142em \u2013 w takim wypadku mo\u017cemy \u015bmia\u0142o stosowa\u0107 rozwi\u0105zania techniczne, kt\u00f3re prze\u0142ami\u0105 te restrykcje, \u0142\u0105cznie z odszyfrowaniem has\u0142a i wyprodukowaniem wersji plik\u00f3w, kt\u00f3re nie zawieraj\u0105 \u017cadnych restrykcji dost\u0119pu.<\/p>\n\n\n\n

Administracjo publiczna \u2013 pos\u0142uchaj!<\/h2>\n\n\n\n

Cele w projekcie okre\u015blono bardzo ambitnie. Za\u0142o\u017cono, \u017ce realizacja przedsi\u0119wzi\u0119cia przyczyni si\u0119 do wzrostu wiedzy w\u015br\u00f3d obywateli oraz organizacji pozarz\u0105dowych o strukturze wydatk\u00f3w publicznych w Polsce.<\/p>\n\n\n\n

Walor edukacyjny dotyczy\u0107 ma r\u00f3wnie\u017c Ministerstwa Finans\u00f3w oraz innych organ\u00f3w administracji publicznej. Realizatorzy projektu chc\u0105 uwra\u017cliwi\u0107 te instytucje na temat wagi otwartego i przejrzystego dost\u0119pu do danych o gospodarce finansowej pa\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n

Na pytanie, czy to si\u0119 mo\u017ce uda\u0107, Beata Kwiatkowska odpowiada: \u201eTo, co najwa\u017cniejsze w tej chwili i to na czym si\u0119 teraz koncentrujemy, to przekonywanie administracji publicznej, \u017ce warto, aby lepiej udost\u0119pnia\u0142a dane publiczne (przedstawienie ustawy bud\u017cetowej i sprawozdania z jej wykonania w 290 plikach PDF, to nie jest dobre udost\u0119pnianie). Cieszy zainteresowanie efektami naszych prac ze strony decydent\u00f3w r\u00f3\u017cnych opcji politycznych. W czasie seminarium 19 kwietnia 2016 \u201eFinanse publiczne \u2013 dok\u0105d zmierzamy\u201d rozmawiali\u015bmy m.in. o obszarach wymagaj\u0105cych dzia\u0142a\u0144 zwi\u0119kszaj\u0105cych przejrzysto\u015b\u0107 informacji. Pokazali\u015bmy te\u017c, w jaki spos\u00f3b instytucje mog\u0105 publikowa\u0107 dane o sytuacji finansowej pa\u0144stwa, tak aby dane te by\u0142y czytelne dla obywateli. W naszym serwisie udost\u0119pnili\u015bmy ju\u017c prezentacje z seminarium, w ci\u0105gu kilku dni upublicznimy nagrania filmowe i publikacj\u0119 “Jak udost\u0119pnia\u0107 dane o finansach publicznych?” \u2013 tak wi\u0119c wszyscy zainteresowani tematem dost\u0119pu do danych publicznych b\u0119d\u0105 mogli zapozna\u0107 si\u0119 z tym, co zrobili\u015bmy\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Dodajmy w tym miejscu tak\u017ce, \u017ce dobra praktyka prezentowania danych publicznych nie powinna ogranicza\u0107 si\u0119 tylko do finans\u00f3w. Fundacja ePa\u0144stwo zainteresowana jest wsp\u00f3\u0142prac\u0105 z organizacjami chc\u0105cymi przedstawi\u0107 dane statystyczne z r\u00f3\u017cnych obszar\u00f3w. Jak to podsumowa\u0142a Joanna Przybylska: \u201eNie chcemy by\u0107 lekarstwem na stan polskiej informatyzacji, a witamin\u0105 wskazuj\u0105c\u0105, w jakim kierunku warto i\u015b\u0107, aby inni z poszczeg\u00f3lnych danych rzeczywi\u015bcie mogli skorzysta\u0107. Nikogo nie traktujemy jako konkurencji, ch\u0119tnie podejmujemy wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z r\u00f3\u017cnymi organizacjami maj\u0105cymi stosowne zaplecze merytoryczne\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Linki do aplikacji \u201eJak s\u0105 wydawane nasze podatki?\u201d oraz do informacji nt. prezentacji danych z zakresu finans\u00f3w publicznych:<\/p>\n\n\n\n

https:\/\/mojepanstwo.pl\/podatki<\/a><\/p>\n\n\n\n

https:\/\/ibs.org.pl\/news\/sprawdzmy-jak-wydawane-sa-nasze-podatki\/<\/a><\/p>\n\n\n\n

https:\/\/ibs.org.pl\/news\/nieprzejrzystosc-finansow-publicznych-w-polsce\/<\/a><\/p>\n\n\n\n

_____<\/p>\n\n\n\n

* Crack<\/em><\/strong> (z ang. p\u0119kni\u0119cie, szczelina) \u2013 spos\u00f3b na prze\u0142amanie technicznych zabezpiecze\u0144 g\u0142\u00f3wnie oprogramowania, gier komputerowych, rzadziej sprz\u0119tu komputerowego, w sytuacji, gdy jest to dzia\u0142anie nielegalne (za wikipedia: pl.wikipedia.org<\/a>)<\/em><\/p>\n\n\n\n

Klara Ko\u015bcielecka<\/p>\n\n\n\n

http:\/\/wiadomosci.ngo.pl\/wiadomosc\/1912173.html<\/p>\n\n\n\n