G\u0142\u00f3wn\u0105 osi\u0105 rozmowy by\u0142a koncepcja tzw. sprawiedliwej transformacji (ang.\u00a0just transition<\/em>) przedstawiona przez\u00a0Anabell\u0119 Rosemberg<\/strong>\u00a0z\u00a0International Trade Union Confederation<\/em>\u00a0(ITUC). \u00a0Koncepcja ta stanowi nowe podej\u015bcie do kszta\u0142towania proces\u00f3w transformacji w przemy\u015ble. Ramy koncepcji zosta\u0142y wypracowane w latach 90. w Stanach Zjednoczonych \u2013 zwi\u0105zki zawodowe bran\u017cy chemicznej domaga\u0142y si\u0119 dzia\u0142a\u0144 ograniczaj\u0105cych szkodliwy wp\u0142yw na zdrowie os\u00f3b zamieszkuj\u0105cych w okolicy zak\u0142ad\u00f3w przy jednoczesnym poszanowaniu interes\u00f3w pracownik\u00f3w. Z czasem, oczekiwania co do ograniczenia szkodliwego wp\u0142ywu na \u015brodowisko zosta\u0142y rozszerzone o zagadnienia ochrony klimatu i w\u0142\u0105czone w szerszy zestaw postulat\u00f3w zwi\u0105zkowc\u00f3w. Poj\u0119cie sprawiedliwej transformacji dotyczy w szczeg\u00f3lno\u015bci region\u00f3w, w kt\u00f3rych przemys\u0142 przechodzi\u0142 gwa\u0142towne zmiany prowadz\u0105ce cz\u0119sto do zamykania du\u017cych zak\u0142ad\u00f3w pracy a tym samym do zaburzenia rozwoju regionu. Poj\u0119cie to opiera si\u0119 na za\u0142o\u017ceniu, \u017ce mo\u017cliwe jest godzenie interes\u00f3w pracownik\u00f3w reprezentowanych przez zwi\u0105zki zawodowe z celami zwi\u0105zanymi z ochron\u0105 \u015brodowiska naturalnego.<\/p>\n\n\n\n To podej\u015bcie charakteryzuje przekonanie, \u017ce instrumenty transformacji to nie tylko w\u0142a\u015bciwa dystrybucja \u015brodk\u00f3w finansowych. Istotne jest r\u00f3wnie\u017c ca\u0142o\u015bciowe zrozumienie potrzeb wynikaj\u0105cych z to\u017csamo\u015bci kulturowej i funkcji spo\u0142ecznych pracownik\u00f3w i ich rodzin, a wi\u0119c grup najbardziej nara\u017conych na negatywne konsekwencje (zdrowotne, spo\u0142eczne, ekonomiczne) zmian zachodz\u0105cych w przemy\u015ble.<\/p>\n\n\n\n Aby idea sprawiedliwej transformacji mog\u0142a by\u0107 realizowana na \u015al\u0105sku, niezb\u0119dne jest trafne zdiagnozowanie aktualnej sytuacji oraz okre\u015blenie najwa\u017cniejszych czynnik\u00f3w, kt\u00f3re kszta\u0142towa\u0107 b\u0119d\u0105 przysz\u0142\u0105 sytuacj\u0119 pracownik\u00f3w g\u00f3rnictwa oraz bran\u017c powi\u0105zanych. Piotr Lewandowski<\/strong>, prezes zarz\u0105du IBS, przedstawi\u0142 wybrane kluczowe trendy zwi\u0105zane z obecnym i przysz\u0142ym zatrudnieniem w g\u00f3rnictwie (prezentacja<\/a>). Nale\u017c\u0105 do nich przede wszystkim wzrost wymaganych kompetencji i jednocze\u015bnie zwolnienia os\u00f3b o niskich kwalifikacjach. Dzi\u0119ki wy\u017cszym kompetencjom g\u00f3rnik\u00f3w poprawia\u0107 si\u0119 b\u0119dzie ich sytuacja na rynku pracy pozwalaj\u0105c na \u0142atwiejsze znalezienie pracy w innych bran\u017cach przemys\u0142u. Jedn\u0105 z alternatyw dla g\u00f3rnik\u00f3w o ni\u017cszych kwalifikacjach, kt\u00f3rzy b\u0119d\u0105 odchodzi\u0107 z sektora w pierwszej kolejno\u015bci, mog\u0105 by\u0107 tworz\u0105ce si\u0119 bran\u017ce w sektorze motoryzacji lub budownictwa. <\/p>\n\n\n Drugim elementem wymagaj\u0105cym trafnej diagnozy jest uchwycenie trend\u00f3w rozwojowych w wymiarze terytorialnym.\u00a0Dr hab. Robert Krzysztofik<\/strong>\u00a0z Uniwersytetu \u015al\u0105skiego w Katowicach (U\u015a) przedstawi\u0142 o kluczowe uwarunkowania rozwoju miast na \u015al\u0105sku (prezentacja<\/a>). Szczeg\u00f3lne zainteresowanie uczestnik\u00f3w wzbudzi\u0142 termin\u00a0transindustrializmu,\u00a0<\/em>stworzony przez badaczy z U\u015a na okre\u015blenie nietypowej \u015bcie\u017cki rozwoju \u015bl\u0105skich miast tworz\u0105cych konurbacj\u0119. Tylko niekt\u00f3re z nich przesz\u0142y typow\u0105 dla wsp\u00f3\u0142czesnych miast drog\u0119 od dominacji przemys\u0142\u00f3w prostych przez przemys\u0142 zaawansowany a\u017c po postindustrializm. W wielu o\u015brodkach miejskich na \u015al\u0105sku i Zag\u0142\u0119biu w dalszym ci\u0105gu g\u0142\u00f3wn\u0105 baz\u0105 gospodarcz\u0105 pozostaje przemys\u0142 \u2013 w niekt\u00f3rych miastach jest to przemys\u0142 tradycyjny, w innych mamy z kolei do czynienia ze wsp\u00f3\u0142wyst\u0119powaniem przemys\u0142u tradycyjnego i innych bran\u017c. S\u0105 te\u017c o\u015brodki, kt\u00f3re straci\u0142y funkcje przemys\u0142owe i nie wesz\u0142y na \u017cadn\u0105 alternatywn\u0105 \u015bcie\u017ck\u0119 rozwoju.<\/p>\n\n\n\n zdj\u0119cia: Konstancja Zi\u00f3\u0142kowska<\/em><\/p>\n\n\n\n Pozostali uczestnicy seminarium mieli okazj\u0119 podzieli\u0107 si\u0119 obserwacjami zar\u00f3wno na temat poj\u0119cia sprawiedliwej transformacji jak i diagnoz przedstawionych w prezentacjach podczas panelu dyskusyjnego oraz otwartej dyskusji prowadzonych przez\u00a0Karolin\u0119 Bac\u0119-Pogorzelsk\u0105<\/strong>\u00a0(Dziennik Gazeta Prawna). Odwo\u0142ywano si\u0119 przy tym do do\u015bwiadcze\u0144 i wiedzy z ju\u017c opracowanych lub obecnie opracowywanych dokument\u00f3w strategicznych. I chocia\u017c w dyskusji tej zarysowa\u0142y si\u0119 wyra\u017ane r\u00f3\u017cnice, to jednocze\u015bnie mo\u017cliwe by\u0142o wyznaczenie pewnych ram.<\/p>\n\n\n\n Przyk\u0142adem mo\u017ce by\u0107 dyskutowane zagadnienie\u00a0oczekiwanej wielko\u015bci wydobycia w\u0119gla<\/strong>\u00a0w kolejnych latach. Cho\u0107 uczestnicy r\u00f3\u017cnili si\u0119 istotnie w tej kwestii, nie wyra\u017cono opinii, aby wielko\u015b\u0107 ta mog\u0142a rosn\u0105\u0107 wskazuj\u0105c jednocze\u015bnie, \u017ce produkcja nie zako\u0144czy si\u0119 z pewno\u015bci\u0105 w najbli\u017cszych kilku latach. Podobnie zgodzono si\u0119 r\u00f3wnie\u017c, \u017ce nieunikniony jest\u00a0spadek liczby miejsc pracy<\/strong>. Wed\u0142ug najostro\u017cniejszych szacunk\u00f3w wyniesie on ok. 25% tj. z obecnej liczby ok. 80 tysi\u0119cy zostanie on zmniejszony do 60 tysi\u0119cy w 2030 r. W szczeg\u00f3lno\u015bci b\u0119dzie to dotyczy\u0107 os\u00f3b o najni\u017cszych kwalifikacjach. Jednym z ryzyk, co do kt\u00f3rych zgodzili si\u0119 uczestnicy by\u0142a\u00a0utrata konkurencyjno\u015bci przez polskie g\u00f3rnictwo<\/strong>\u00a0mog\u0105ca prowadzi\u0107 do pog\u0142\u0119bienia si\u0119 zale\u017cno\u015bci polskiej energetyki od dostaw z zagranicy.<\/p>\n\n\n\n Dyskutowano r\u00f3wnie\u017c nad kilkoma czynnikami, kt\u00f3re mog\u0105 istotnie kszta\u0142towa\u0107 przysz\u0142\u0105 sytuacj\u0119 g\u00f3rnictwa. W\u015br\u00f3d nich wymieniano: dynamiczny rozw\u00f3j systemu importu i dystrybucji gazu w Polsce, globalny trend obni\u017cania cen OZE, mo\u017cliwo\u015b\u0107 rozwoju system\u00f3w magazynowania energii.<\/p>\n\n\n\n Sprawiedliwa transformacja musi zak\u0142ada\u0107 dzia\u0142ania wyprzedzaj\u0105ce lub dostosowawcze do przewidywanych zmian.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n Niekt\u00f3rzy z uczestnik\u00f3w wskazywali na dominuj\u0105ce w dotychczasowych przemianach przemys\u0142u na \u015al\u0105sku\u00a0reaktywny charakter dzia\u0142a\u0144<\/strong>\u00a0(pojawia\u0142y si\u0119 opinie, \u017ce w odniesieniu do dotychczasowych zmian w g\u00f3rnictwie nie mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o transformacji a raczej po prostu o likwidacji). Powszechnie zgodzono si\u0119 jednak, \u017ce sprawiedliwa transformacja musi zak\u0142ada\u0107 dzia\u0142ania wyprzedzaj\u0105ce lub dostosowawcze do przewidywanych zmian. W trakcie dyskusji nad koncepcj\u0105 sprawiedliwej transformacji wskazywano, i\u017c wy\u017csze p\u0142ace w g\u00f3rnictwie s\u0105 sprawiedliw\u0105 zap\u0142at\u0105 za przeci\u0119tnie kr\u00f3tsze \u017cycie g\u00f3rnik\u00f3w lub \u017cycie w gorszym zdrowiu. Jednocze\u015bnie wskazywano, \u017ce \u0142agodzenie skutk\u00f3w utraty pracy przez g\u00f3rnik\u00f3w powinno uwzgl\u0119dnia\u0107 ich dotychczasowe (przeci\u0119tnie) wysokie zarobki i status spo\u0142eczny, co z kolei przek\u0142ada si\u0119 na nieatrakcyjno\u015b\u0107 wielu zawod\u00f3w niewymagaj\u0105cych kwalifikacji, kt\u00f3re charakteryzuj\u0105 si\u0119 niskimi zarobkami oraz brakiem presti\u017cu zawodowego. Zwracano uwag\u0119, \u017ce wykorzystanie innowacji spo\u0142ecznych, kt\u00f3re pozwol\u0105 g\u00f3rnikom na popraw\u0119 warunk\u00f3w \u017cycia po odej\u015bciu z sektora, mo\u017ce cz\u0119\u015bciowo zrekompensowa\u0107 ni\u017csze zarobki.<\/p>\n\n\n\n W kontek\u015bcie tworzenia nowych miejsc pracy podkre\u015blano\u00a0rol\u0119 proces\u00f3w rewitalizacji miast oraz rekultywacji teren\u00f3w pokopalnianych<\/strong>.\u00a0 W odniesieniu do rewitalizacji cz\u0119\u015b\u0107 uczestnik\u00f3w m\u00f3wi\u0142a o konieczno\u015bci ustanowienia operatora proces\u00f3w rewitalizacyjnych, kt\u00f3ry skoordynowa\u0142by r\u00f3\u017cne dzia\u0142ania prowadzone na \u015al\u0105sku. Je\u015bli chodzi o rekultywacj\u0119, podkre\u015blano konieczno\u015b\u0107 tworzenia na terenach pog\u00f3rniczych warunk\u00f3w do nowej dzia\u0142alno\u015bci produkcyjnej, a nie jedynie teren\u00f3w zielonych czy s\u0142u\u017c\u0105cych rekreacji.<\/p>\n\n\n\n W trakcie spotkania rozmawiano o\u00a0najnowszych europejskich inicjatywach<\/strong>\u00a0dotycz\u0105cych sprawiedliwej spo\u0142ecznie transformacji g\u00f3rnictwa, w tym o planach powo\u0142ania europejskiego funduszu sprawiedliwej transformacji (ang.\u00a0Just Transition Fund<\/em>). Zaanga\u017cowanie Komisji Europejskiej i Parlamentu Europejskiego a tak\u017ce innych organizacji mo\u017ce stanowi\u0107 szans\u0119 dla tworzenia si\u0119 nowych pomys\u0142\u00f3w wok\u00f3\u0142 koncepcji sprawiedliwej transformacji oraz rozwoju region\u00f3w pog\u00f3rniczych.<\/p>\n\n\n\n as, kz<\/em><\/p>\n\n\n\n ***<\/em><\/p>\n\n\n\n Seminarium zosta\u0142o zorganizowane w ramach projektu\u00a0<\/em>\u201eCoal Transitions\u201d<\/em><\/a>\u00a0prowadzonego wsp\u00f3lnie przez IDDRI i Climate Strategies z udzia\u0142em IBS jako polskiego partnera. Projekt finansowany jest przez KR Foundation przy wsparciu\u00a0 European Climate Foundation. Celem projektu jest wypracowanie scenariuszy oraz zestaw\u00f3w polityk wspieraj\u0105cych sprawiedliwy spo\u0142ecznie i wzmacniaj\u0105cy rozw\u00f3j regionalny proces transformacji g\u00f3rnictwa.<\/em><\/p>\n\n\nTransformacja g\u00f3rnictwa a wyzwania dla rynku pracy w Polsce<\/strong><\/h5>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/ibs.org.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/IBS_pl_coal_transition_seminar-1024x576.png\"){kind=spacer}
<\/figure>\n<\/div>\n\n\nDylematy rozwoju miast na \u015al\u0105sku<\/strong><\/h5>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/ibs.org.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Coal_Transitions_Katowice_20171003_05-1024x576.jpg\"){kind=spacer}
<\/a><\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/ibs.org.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Coal_Transitions_Katowice_20171003_02-1024x576.jpg\"){kind=spacer}
<\/a><\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/ibs.org.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Coal_Transitions_Katowice_20171003_03-1024x576.jpg\"){kind=spacer}
<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\nWnioski z dyskusji<\/strong><\/h5>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/ibs.org.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/loga-Coal-Transitions.jpg\"){kind=spacer}
<\/figure>\n<\/div>\n\n\n